हिमाल प्रेस 
पाकिस्तानको सीमावर्ती परिचालित भारतीय सेना।
तस्बिर : एएफपी/रासस
काठमाडौँ- गत वर्ष दक्षिण एसियाका दुई देश भारत र पाकिस्तानबीच भएको सशस्त्र द्वन्द्वमा पाकिस्तानले स्वदेशी तथा चीनबाट प्राप्त सैन्य उपकरणहरूको कमजोर प्रदर्शन हुँदा अपमान बेहोर्नुपरेको थियो। भारतले पाकिस्तानका आतंककारी लक्षित गर्दै प्रयोग गरेको मिसाइल र ड्रोन आक्रमण रोक्न पाकिस्तानले नसक्दा मात्र होइन भारतभित्र लक्ष्यभेदी हमला गर्नसमेत असफल भएपछि चिनियाँ हतियारको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न उठ्यो।
पाकिस्तानले स्वदेशमै उत्पादन गरेका तथा चीनबाट प्राप्त सैन्य उपकरण भारतीय मिसाइल र ड्रोन आक्रमण रोक्न मात्र होइन, भारतभित्र प्रहार गर्नसमेत सकेकाे थिएन। भारतीय मिसाइलहरूले पाकिस्तानी भूभागमा सटीक प्रहार गरिरहँदा पाकिस्तानका मिसाइल भने सीमापार प्रभावकारी रूपमा पुग्न सकेनन्। यसले पाकिस्तानले खरिद गरेका चिनियाँ हतियार तथा रक्षा प्रणालीको गुणस्तर, क्षमता र विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न उठायो।
पाकिस्तानमा आधारित आतंकवादी समूह ‘द रेसिस्टेन्स फ्रन्ट’ (टीआरएफ) को पहलगाम आक्रमणमा संलग्नता पुष्टि भएपछि भारतले पाकिस्तानविरुद्ध सैन्य कारबाही गर्ने स्पष्ट संकेत दिएको थियो। त्यसपछि ७ मे २०२५ मा भारतीय युद्धविमानहरूले पाकिस्तानभित्र गहिराइसम्म पुगेर ‘अपरेसन सिन्दूर’ अन्तर्गत हवाई आक्रमण थालेको हो। ती आक्रमणमा आतंकवादी संरचनासँग जोडिएका प्रक्षेपणस्थल, तालिम शिविर तथा रसद केन्द्रहरू ध्वस्त पारिए।
भारतले सैन्य अड्डालाई प्रत्यक्ष निसाना नबनाई सन्तुलित आक्रमण गरे पनि पाकिस्तानबाट प्रत्याक्रमण हुने अनुमान थियो। त्यसपछि पाकिस्तानले जम्मु, पठानकोट र उधमपुर क्षेत्रमा ड्रोन तथा मिसाइल आक्रमण गर्यो। तर भारतीय वायु रक्षा प्रणालीले ती आक्रमण आकाशमै निष्क्रिय बनाइदिएपछि जमिनमा कुनै क्षति हुन सकेन। पाकिस्तानले भारतका भण्डारण केन्द्र र हवाई अड्डाहरू ध्वस्त पार्न ‘फतह-२’ मिसाइलसमेत प्रहार गरेको थियो, तर त्यसले कुनै प्रभाव पार्न सकेन।
त्यसैगरी ‘फतह’ र ‘हत्फ’ रकेटहरूसँगै प्रहार गरिएका चिनियाँ ‘सीएम-४००एकेजी’ मिसाइल पनि भारतीय रक्षा प्रणाली छिचोल्न असफल भए। बरु त्यसपछिको भारतीय आक्रमणले पाकिस्तानको वायु रक्षा प्रणालीमै ठूलो क्षति पुर्यायो। भारतीय सैन्य ड्रोनहरूले विभिन्न स्थानका रडार प्रणालीहरूमा सफल प्रहार गरे।
भारतले चीनद्वारा आपूर्ति गरिएका पाकिस्तानी वायु रक्षा प्रणाली छल्न र जाम गर्न सफल भएपछि पाकिस्तानका सैन्य तथा रणनीतिक सम्पत्ति थप आक्रमणका लागि असुरक्षित बने। पाकिस्तानले क्षतिको दाबी अस्वीकार गरिरहे पनि स्थानीय बासिन्दाले सार्वजनिक गरेका भिडियो तथा उपग्रह तस्बिरहरूले भारतीय दाबीलाई बल पुर्याए।
अमेरिकी पत्रिका ‘वासिङ्टन पोस्ट’ ले सार्वजनिक गरेका उपग्रह तस्बिरहरूमा क्षतिग्रस्त ह्यांगर, रनवे तथा सैन्य संरचना देखिएका थिए। चीनको लामो दूरीको वायु रक्षा प्रणाली ‘एचक्यु-९’ अत्यन्त कमजोर साबित भयो। यसले भारतीय मिसाइल र ड्रोनलाई प्रभावकारी रूपमा रोक्न सकेन। परिणामतः पाकिस्तानका रणनीतिक सम्पत्ति असुरक्षित बने। इन्डिया टुडे, कार्नेगी, न्युयोर्क टाइम्सलगायतले पनि चिनियाँ हतियारको कमजोरी र भारतीय सफलताको चर्चा गरे।
भारतीय युद्धविमान र ड्रोनहरूले प्रहार गरेका धेरै आक्रमणलाई यसले पहिचान, निगरानी वा अवरोध गर्न सकेन। त्यसका कारण ‘ब्रह्मोस’ सुपरसोनिक क्रुज मिसाइल, ‘स्काल्प-इजी’ क्रुज मिसाइल तथा अन्य हतियारहरूले नुर खान, सरगोधा, जेकबाबाद र भोलारीस्थित पाकिस्तानी हवाई अड्डाहरूमा सफल प्रहार गरे।
एचक्यु-९ बाट या त कुनै अवरोध भएन वा अत्यन्त न्यून मात्रामा भयो। रोचक कुरा के भने चीनले यस प्रणालीलाई रुसी ‘एस-३००’ जत्तिकै सक्षम भनेर प्रचार गरेको थियो। त्यस्तै, मध्यम दूरीको चिनियाँ रक्षा प्रणाली ‘एचक्यु-१६ (एलवाई-८०)’ पनि कम उचाइ र उच्च गतिका भारतीय मिसाइलहरू रोक्न पूर्णतः असफल भयो।
पाकिस्तानी आकाशीय सुरक्षामा कमजोरी देखिएपछि भारतीय मिसाइलहरूले सहजै रक्षा घेरा छिचोल्दै सैन्य तथा आतंकवादी संरचनाहरूमा सटीक प्रहार गर्न सफल भए। एचक्यु-९ को उन्नत संस्करण ‘एचक्यु-९बी’ लाई चीनले रुसी ‘एस-४००’ सरहको प्रणाली भनेर प्रचार गरेको थियो। इरानले समेत यो प्रणाली चीनबाट खरिद गरेको थियो। तर अमेरिकी तथा इजरायली मिसाइलहरू रोक्न यो प्रणाली पनि असफल भएपछि चीनका आधुनिक वायु रक्षा प्रणालीहरूको कमजोरी फेरि उजागर भयो।
यसले भारत-पाकिस्तान द्वन्द्वको स्मरण गराउँदै एचक्यु-९ बी पनि सटीक आक्रमण रोक्न संघर्षरत देखियो। २०२५ को ‘अपरेसन सिन्दूर’ छोटो अवधिको संघर्ष भए पनि यसले चीनको सहयोगमा बनेको पाकिस्तानको रक्षा प्रणालीका कमजोरीहरू खुला रूपमा देखायो।
पाकिस्तानले चिनियाँ ‘चेङ्दु जे-१०सी’ लडाकु विमान प्रयोग गर्दै ‘पीएल-१५’ मिसाइलमार्फत भारतीय संरचनालाई निशाना बनाउने प्रयास गरेको थियो। तर ती हावाबाट हावामै प्रहार गरिने मिसाइलहरूलक्ष्यमा पुग्न सकेनन्। बरु विस्फोट हुन नसकेका ‘पीएल-१५’ मिसाइलका भग्नावशेष भारतभित्र भेटिए, जसले ती मिसाइल असफल भएको प्रमाण दियो।
भारतीय पक्षले प्रयोग गरेको विद्युतीय प्रतिरोधात्मक प्रणालीका कारण ती चिनियाँ मिसाइलमा प्राविधिक गडबडी आएको अनुमान गरिएको थियो। भारतको स्वदेशी ‘आकाशतीर’ वायु रक्षा प्रणालीले ती मिसाइललाई बीचमै निष्क्रिय बनाएको बताइन्छ। विस्फोट हुन नसकेका ती मिसाइलले आत्मविनाशसमेत नगरेकाले भारतीय गुप्तचर निकायले पाकिस्तानी आक्रमणबारे महत्त्वपूर्ण गोप्य जानकारी प्राप्त गर्न सके।
चीनमा निर्मित ‘विङ लुङ-२’ र ‘सीएच-४’ ड्रोनहरूले पनि भारतभित्र प्रभावकारी आक्रमण गर्न सकेनन्। भारतीय ‘आकाशतीर’ प्रणालीले ती ड्रोनहरूलाई सफलतापूर्वक खसालेको थियो। केही दिनमै सीमित रहेको यो सशस्त्र द्वन्द्वले पाकिस्तान र चीन दुवैलाई ठूलो धक्का र अपमानको स्थितिमा पुर्यायो।
भारतीय आक्रमण रोक्न नसकेको मात्र होइन, पाकिस्तानी तथा चिनियाँ मिसाइल लक्ष्यभेदी हुन असफल भए, कतिपय बीचमै निष्क्रिय बने भने केही विस्फोट नभई खसे। यसले पाकिस्तानको आक्रमण क्षमता मात्र होइन, चीनद्वारा समर्थित रक्षा प्रणालीको विश्वसनीयतामाथि पनि गम्भीर प्रश्न खडा गरिदियो।
यो द्वन्द्वले भारतको स्वदेशी प्रविधिको सशक्तता प्रमाणित गर्यो भने चीनको प्रचारित ‘अत्याधुनिक’ हतियारहरूलाई युद्धको आगोमा कागजी बाघ साबित गरिदियो। पाकिस्तानले ठूलो अपमान बेहोर्नुपर्यो भने भारतले आफ्नो स्वदेशी प्रविधिको सशक्तता प्रमाणित गर्यो। यो द्वन्द्वले दक्षिण एसियाको सैन्य सन्तुलनमा नयाँ अध्याय थपिदिएको छ।
