हिमाल प्रेस 
चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनफिङ।
चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले आगामी साता चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष नेतृत्वको बैठक बोलाउँदै छन्। बैठकमार्फत उनले नेतृत्वलाई कडा सन्देश दिने तयारी गरेका छन्- पार्टीको निर्देशनअनुसार चल, अनुशासन उल्लङ्घन नगर।
चीनको प्रान्तीय प्रशासन तथा पार्टी–राज्यका महत्त्वपूर्ण मन्त्रालय र निकाय सञ्चालन गर्ने अधिकारीहरूको अनुशासन र कार्यसम्पादनप्रति राष्ट्रपति सी असन्तुष्ट रहेको बैठकले उजागर गर्ने चीन मामिलाका जानकारहरूले बताएका छन्।
पार्टीको सबैभन्दा ठूलो नेतृत्व समूह केन्द्रीय समितिको बैठकलाई ‘पाँचौँ पूर्ण बैठक’ (पाँचौँ प्लेनम) भनिन्छ। सोमबार सुरु हुने बैठक चार दिनसम्म चल्नेछ। यो यस वर्ष चीनको राजनीतिक कार्यतालिकाको अन्तिम प्रमुख कार्यक्रम हुनेछ।
यो बैठक सी र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) दुवैका लागि महत्त्वपूर्ण राजनीतिक मोडमा हुन लागेको छ।
चीनमा पार्टीको पाँच वर्षमा एकपटक हुने नेतृत्व महाधिवेशन आउन अब एक वर्ष मात्र बाँकी छ। उक्त महाधिवेशनमा ७३ वर्षीय सीले पार्टी नेताका रूपमा चौथो पाँचवर्षे कार्यकाल सुरु गर्ने व्यापक अपेक्षा गरिएको छ। सन् २०२२ मा सुरु भएको उनको तेस्रो कार्यकालले आधुनिक चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका नेताहरूका लागि कायम दुई कार्यकालको परम्परालाई तोडेको थियो।
बैठकको पृष्ठभूमि तयार पार्दै चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको आधिकारिक वैचारिक पत्रिका ‘छिउसी’ले यसै महिना सीले जनवरीमा पार्टीको आन्तरिक निगरानी निकायलाई दिएको सम्बोधनका केही अंश प्रकाशित गरेको छ।
सीले केन्द्रीय अनुशासन निरीक्षण आयोगका सदस्यहरूलाई निर्देशन पालना गरेको देखाउने तर पर्दापछाडि राजनीतिक अवसरवाद, विभागीय स्वार्थ वा गुटबन्दीमा लाग्ने ‘दोहोरो चरित्रका’ अधिकारीहरू पहिचान गरी हटाउन निर्देशन दिएका थिए।
चोङछिङका पूर्वनगरप्रमुख ह्वाङ छिफान तथा छङ्दुका पूर्वनगरप्रमुख वाङ फङछाओ हालै उच्चस्तरीय भ्रष्टाचारसम्बन्धी प्रकरणमा मुछिएका छन्।
सीले उन्नत प्रविधि र उत्पादन क्षेत्रमा ठूलो लगानी गर्ने पार्टीको भाषामा ‘नयाँ गुणस्तरीय उत्पादक शक्तिको विकास’ भनिने नीतिगत लक्ष्य कार्यान्वयनमा अधिकारीहरूमाथि कडा निगरानी राख्न पनि आह्वान गरेका छन्।
स्थानीय सरकारमाथि बढ्दै गएको ऋणको जोखिम नियन्त्रण गर्नुपर्ने आवश्यकतामा समेत उनले जोड दिएका छन्।
भ्रष्टाचारविरोधी अभियानलाई आफ्नो प्रमुख राजनीतिक पहिचानका रूपमा अघि सारेका सीले अधिकारीहरूलाई भ्रष्टाचार गर्न नडराउने होइन, भ्रष्टाचार गर्न नसक्ने र भ्रष्टाचार गर्न नचाहने अवस्थामा पुर्याउनुपर्ने बताएका छन्। उनले भ्रष्टाचार नियन्त्रणको जिम्मेवारी पाएको केन्द्रीय अनुशासन निरीक्षण आयोगभित्रै पनि आत्मशुद्धीकरण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
बर्लिनस्थित मर्केटर इन्स्टिच्युट फर चाइना स्टडिजका चीनको पार्टी–राज्य व्यवस्थासम्बन्धी विश्लेषक अलेक्ज्यान्डर डेभीका अनुसार सीको भनाइले प्रमुख–प्रतिनिधिमा समस्या रहेको झल्काउँछ। यसको अर्थ प्रान्तीय नेताहरूले चीनबारे सीको परिकल्पना साकार पार्न पर्याप्त मेहनत नगरेको ठानिएको छ।
डेभीका अनुसार सीको बुझाइ यस्तो छ- ‘मानिसहरूले मैले भनेअनुसार र मैले चाहेको तरिकाले काम गरेनन् भने हामी कहिल्यै लक्ष्यमा पुग्न सक्दैनौँ।’
उनले भने, ‘सी चिनफिङ सत्तामा आएदेखि नै यो समस्या रहँदै आएको छ। उनले अहिलेसम्म यसको समाधान गर्ने उपाय फेला पार्न सकेका छैनन्।’
पछिल्ला साताहरूमा चिनियाँ अधिकारीहरूले उच्च तहका भ्रष्टाचारसम्बन्धी विभिन्न प्रकरण सार्वजनिक गरेका छन्। तीमध्ये चोङछिङका पूर्वनगरप्रमुख ह्वाङ छिफान र गत वर्षसम्म छङ्दुका नगरप्रमुख रहेका वाङ फङछाओसम्बन्धी प्रकरण पनि छन्।
अमेरिकास्थित एसिया सोसाइटीका चिनियाँ राजनीतिसम्बन्धी वरिष्ठ अध्येता निल थोमसका अनुसार सीले आगामी पूर्ण बैठकमा आदेशको शृङ्खलामा तल्लो तहसम्म रहेको कार्यक्षमताको कमीमाथि पनि प्रहार गर्नेछन्।
गत वर्ष औपचारिकतावाद र नोकरशाही प्रवृत्तिका कारण कारबाहीमा परेका अधिकारीहरूको संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा झन्डै तीन गुणाले बढेर एक लाख १८ हजार पुगेको थियो। थोमसले यी शब्दलाई क्रमशः काम पूरा गर्नुभन्दा कागजी प्रक्रिया मिलाउने प्रवृत्ति र जिम्मेवारीबाट पन्छिने व्यवहारका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
थोमसले भने, ‘सीले आफूले गर्न चाहेको काम र वास्तविक धरातलमा भइरहेको कामबीच ठूलो अन्तर देखेका छन्। उनले घरेलु कार्यसूचीका सबै लक्ष्य हासिल गरिसकेको घोषणा गर्न सक्ने अवस्था पटक्कै छैन।’
अर्को महाधिवेशनअघि नेतृत्वमा स्थिरता देखाउने प्रयास
विश्लेषकहरूका अनुसार पार्टीभित्र अनुशासन बलियो बनाउनुका अतिरिक्त सीले अर्को वर्ष हुने पार्टी महाधिवेशनअघि स्थिरताको सन्देश दिन पनि खोज्नेछन्। उक्त महाधिवेशनमा चिनियाँ नेतृत्वको पुस्तान्तरण हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सी चौथो कार्यकालमा पनि पार्टीको नेतृत्वमा रहने विषयलाई लगभग निश्चित मानिए पनि चीनको सर्वोच्च राजनीतिक शक्ति केन्द्र पोलिटब्युरो स्थायी समितिका सात सदस्यमध्ये कसकसले पद छाड्नेछन् भन्नेबारे विदेशी विज्ञहरूबीच एकमत छैन।
सीका धेरै निकटतम र लामो समयदेखि काम गर्दै आएका सल्लाहकार अहिले ६० वर्षको उत्तरार्द्धदेखि ७० वर्षको प्रारम्भिक उमेरमा छन्। पार्टीको परम्पराअनुसार महाधिवेशनका बेला ६८ वर्ष नाघेका अधिकारीहरूले सामान्यतया अवकाश लिन्छन्। त्यसपछि ६७ वर्ष वा सोभन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरूलाई नेतृत्वमा आउने बाटो खुल्छ।
यो उमेरसम्बन्धी परम्परा पालना भए सीका प्रमुख सहयोगी तथा कार्यालय प्रमुख छाइ छी (७०) र वैचारिक सल्लाहकार वाङ हुनिङ (७१) ले पद छाड्नुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ। पोलिटब्युरोका सदस्य भए पनि स्थायी समितिमा नरहेका चीनका शीर्ष कूटनीतिज्ञ वाङ यी (७३) पनि प्रतिस्थापित हुन सक्छन्।
विगतमा उमेरसम्बन्धी नियमका अपवादहरू पनि देखिएका छन्।
चिनियाँ उच्च राजनीतिक नेतृत्वको अध्ययन गर्ने परामर्शदाता संस्था सर्सियस ग्रुपका प्रमुख कार्यकारी एलेक्स पायेटका अनुसार उमेरमा आधारित परम्परालाई पटकपटक बेवास्ता गरिएकाले कसले अवकाश लिनुपर्छ, को पदमै रहन सक्छ र कसलाई बढुवा दिन मिल्छ भन्ने आकलन गर्न कठिन भएको छ।
उनले भने, ‘उमेरमा आधारित परम्पराको निरन्तर अवहेलनाले कसले अवकाश लिनैपर्छ, को पदमा रहन सक्छ र को बढुवाका लागि योग्य छ भन्ने निर्धारण गर्न निकै कठिन बनाएको छ।’
आगामी पूर्ण बैठकलाई चीनको सैन्य नेतृत्वको माथिल्लो तहमा सीले पुनर्संरचना गर्ने सङ्केतका लागि पनि नजिकबाट हेरिएको छ।
यसै वर्षको सुरुतिर सीले आफ्नै अध्यक्षतामा रहेको सेनाको सर्वोच्च निगरानी निकाय केन्द्रीय सैन्य आयोगका दुई सदस्यलाई हटाएका थिए। हटाइएकामध्ये आयोगका प्रथम उपाध्यक्ष चाङ युस्या पनि थिए। सरकारी सञ्चारमाध्यमका विवरणअनुसार दुवै जनामाथि आदेश अवज्ञा गरेको आरोप लगाइएको थियो।
चीनको केन्द्रीय सैन्य आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष जनरल चाङ युस्या। उनलाई यसै वर्षको सुरुतिर पदबाट हटाइएको थियो।
यी अधिकारीहरूलाई हटाइएपछि केन्द्रीय सैन्य आयोगमा सी र भ्रष्टाचार अनुसन्धानको जिम्मेवारी पाएका एक राजनीतिक कमिसार मात्र सक्रिय सदस्यका रूपमा बाँकी रहे।
यसैबीच, चीनका दुई पूर्वरक्षामन्त्रीलाई पनि मेमा मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो।
अमेरिकास्थित रणनीतिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन केन्द्र (सीएसआईएस) ले फेब्रुअरीमा सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२२ यता कम्तीमा ३६ जना जनरल तथा लेफ्टिनेन्ट जनरललाई औपचारिक रूपमा पदबाट हटाइएको छ। थप ६५ जना सम्पर्कविहीन रहेको वा अनुसन्धानको दायरामा परेको हुन सक्ने जनाइएको छ।
विदेशी पर्यवेक्षकहरूले यी पदमुक्तिलाई सेनामाथि सीको नियन्त्रण थप बलियो बनाउने व्यापक अभियानका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। तर यसले सम्भावित युद्धका लागि चिनियाँ जनमुक्ति सेना (पीएलए) को तयारी क्षमतामा क्षति पुर्याएको छ कि छैन भन्ने प्रश्न पनि उठाएका छन्।
चिनियाँ सरकारी विवरणहरूले सेनाको खरिद प्रक्रियामा गहिरोसम्म जरा गाडेको भ्रष्टाचारलाई कारबाहीको कारण बताएका छन्।
एसिया सोसाइटीका थोमसले भने आगामी साता हुने बैठकमा भन्दा अर्को वर्षको पार्टी महाधिवेशनमा सीले जनमुक्ति सेनाको नेतृत्वमा नयाँ अनुहार ल्याउने र नयाँ केन्द्रीय सैन्य आयोग गठन गर्ने सम्भावना बढी रहेको ठानेका छन्।
सीको दीर्घकालीन सत्ता र पार्टी अध्यक्ष पदको सम्भावना
चीनको दीर्घकालीन सत्तामा आफ्नो पकड बलियो बनाउँदै र देशका प्रमुख नेताहरूको ऐतिहासिक विरासतमा आफ्नो स्थान स्थापित गर्दै गरेका सीले पार्टी अध्यक्ष पद पुनःस्थापनाको आधार तयार पार्न सक्ने सम्भावना पनि रहेको अमेरिकास्थित अनुसन्धान संस्था जेम्सटाउन फाउन्डेसनका गैरआवासीय अध्येता क्रिस्टोफर नाइले बताएका छन्।
माओ त्सेतुङसँग सबैभन्दा बढी जोडिने पार्टी अध्यक्ष पद सन् १९८० को दशकको सुरुदेखि प्रयोग गरिएको छैन। उक्त पद पुनःस्थापना भए सीले आफ्नो शासनकाललाई चीनको रूपान्तरणकारी अवधिका रूपमा प्रस्तुत गरेको कुरालाई थप बल पुग्नेछ।
तर अन्य विज्ञहरूले यस्तो कदम चालिने सम्भावना निकै कम रहेको ठानेका छन्। यसको एउटा कारण सीले आफूलाई माओकै स्तरमा राख्ने गरी राजनीतिक रूपमा प्रस्तुत गर्नु विवादास्पद हुनु हो। अर्को कारण, यसले पार्टी महासचिवका रूपमा उनको वर्तमान पदको भविष्यबारे प्रश्न उठाउनुका साथै उत्तराधिकारी चयनको विषयलाई पनि जटिल बनाउन सक्छ।
नाइका अनुसार सीले आगामी पूर्ण बैठकमै पार्टी, सेना र राष्ट्रका नेता भन्ने अर्थ दिने ‘लिङसिउ’ उपाधि पनि अपनाउन सक्छन्।
उनले भने, ‘उनले त्यसो गरे भने २१औँ पार्टी महाधिवेशनमा पार्टी अध्यक्ष पद पुनःस्थापना हुने सम्भावना वास्तविक बन्नेछ।’
