हिमाल प्रेस 
न्युयोर्कस्थित रकफेलर सेन्टरमा २०२६ फिफा विश्वकप फुटबल प्रतियोगिताको 'लेजेन्ड्स कप' अवलोकन गर्दै दर्शकहरू। तस्बिर : एएफपी/रासस
यो यस्तो खेल हो, जुन पछिल्ला ७२ वर्षदेखि प्रत्येक फिफा विश्वकपमा हुँदै आएको छ। तेस्रो स्थानका लागि खेलाइने यो प्लेअफलाई फिफाले ‘ब्रन्ज फाइनल’ (काँस्य पदकको फाइनल) भन्छ। यो खेल यसपटक शनिबार इंग्ल्यान्ड र फ्रान्सबीच हुँदै छ।
फ्रान्सका मुख्य प्रशिक्षक डिडिएर डेसाँले मियामीमा खेलअघि आफ्नो टोलीको मनोभाव व्यक्त गर्दै भने, ‘फ्रान्स र इंग्ल्यान्ड दुवैका लागि सबैभन्दा राम्रो कुरा त यो खेल नै नहुनु हो।’
इंग्ल्यान्डका प्रशिक्षक थोमस टुहेलले पनि अर्जेन्टिनासँग सेमिफाइनलमा पराजित भएपछि यस्तै धारणा व्यक्त गरेका थिए। उनले भनेका थिए, ‘हाम्रा कुनै पनि खेलाडी र फ्रान्सका कुनै पनि खेलाडी यो खेल खेल्न चाहँदैनन्।’
शुक्रबार सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै टुहेल केही सकारात्मक देखिए। उनले भने, ‘हामीले भोलिको खेल जित्यौँ भने पछिल्लो ६० वर्षयताको विश्वकपमा इंग्ल्यान्डको उत्कृष्ट नतिजा हुनेछ। यसलाई त्यस दृष्टिकोणबाट पनि हेर्न सकिन्छ।’
तेस्रो स्थानको यो खेलले प्रतियोगितामा कम अवसर पाएका वा अहिलेसम्म मैदानमा उत्रिन नपाएका खेलाडीलाई आफूलाई प्रमाणित गर्ने अवसर दिन्छ। साथै टिकट र यात्रा खर्च गरेर आएका समर्थकहरूले पनि आफ्नो टोलीबाट उत्कृष्ट प्रदर्शनको अपेक्षा गरेका हुन्छन्।
फ्रान्स तथा लिभरपुलका पूर्व डिफेन्डर इब्राहिमा कोनाटेले यस विश्वकपमा १४ मिनेट मात्र खेलेका छन्। त्यो पनि समूह चरणको अन्तिम खेलमा निकै परिवर्तन गरिएको नर्वेविरुद्ध। तर उनी मियामीमा थप समय खेल्न खासै उत्साहित छैनन्।
उनले भने, ‘हामीमध्ये कसैले पनि तेस्रो स्थानका लागि यो खेल खेल्न चाहँदैन। तर हाम्रो रोजाइ छैन।’
सन् १९३४ देखि सुरु भएको परम्परा
तेस्रो स्थानको प्लेअफ पहिलोपटक सन् १९३४ को विश्वकपमा समावेश गरिएको थियो। सन् १९५४ देखि भने यो नियमित कार्यक्रम बन्यो।
इंग्ल्यान्डले सन् १९६६ यता दुईपटक यो खेल खेलेको छ। सन् १९९० मा आयोजक इटालीसँग र सन् २०१८ मा रूसमा बेल्जियमसँग पराजित भएको थियो।
सन् २०२२ मा क्रोएसियाले मोरक्कोलाई हराउँदै काँस्य पदक जित्दा त्यसलाई ठूलो उपलब्धिका रूपमा मनाएको थियो। यद्यपि मोरक्कोका प्रशिक्षक वालिद रेग्रागुईले यसलाई सान्त्वना पुरस्कार को संज्ञा दिएका थिए।
क्रोएसियाका प्रशिक्षक ज्लाट्को डालिचले त्यस जितपछि भनेका थिए, ‘हामीले काँस्य पदक जित्यौं, तर यसमा सुनको चमक छ। हामीलाई स्वर्ण पदक जितेजस्तै भएको छ।’
त्यो खेलको विजयी गोल गरेका मिस्लाभ ओरसिचले आफ्नो करिअरकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण गोल बताएका थिए।
फिफाले यो खेल किन कायम राखेको छ?
फिफाले यसको विस्तृत औचित्य सार्वजनिक गरेको छैन। तर सामान्यतया स्वीकार गरिएका कारणहरू यस्ता छन्-
काँस्य पदक विजेता र चौथो स्थान निर्धारण गर्न।
अन्तिम वरीयता, ऐतिहासिक अभिलेख र खेलाडीका तथ्यांकलाई आधिकारिक रूप दिन।
तेस्रो र चौथो स्थानबीच पुरस्कार रकममा करिब २० लाख अमेरिकी डलर (झन्डै १५ लाख पाउन्ड) को अन्तर हुने भएकाले।
दर्शक, प्रसारणकर्ता र व्यावसायिक साझेदारका लागि थप एउटा खेल उपलब्ध गराउन। (यद्यपि यसपटक विश्वकप ६४ खेलबाट बढेर १०४ खेलमा विस्तार भइसकेको छ।)
खेलकुदका हिसाबले यसको महत्त्व छ?
छ।
यो खेलले धेरैपटक विश्वकपको गोल्डेन बुट विजेता निर्धारण गरेको छ।
तेस्रो स्थानको खेलमा गोल गरेका सात गोल्डेन बुट विजेतामध्ये चारजनाले त्यही खेलमा गरेको गोलकै आधारमा सर्वाधिक गोलकर्ता बन्न सफल भएका थिए।
सन् २०१० मा जर्मनीका थोमस मुलर, १९९८ मा क्रोएसियाका डाभोर सुकर, १९९० मा इटालीका साल्भाटोरे स्किलाची र १९३८ मा ब्राजिलका लियोनिडास त्यसका उदाहरण हुन्।
त्यसैगरी पोल्यान्डका ग्रजेगोज लाटो (१९७४), पोर्चुगलका महान् खेलाडी युसेबियो (१९६६) र फ्रान्सका जस्ट फन्टेन (१९५८) ले पनि तेस्रो स्थानको खेलमा गोल गर्दै गोल्डेन बुट जितेका थिए।
सन् २०१८ का गोल्डेन बुट विजेता ह्यारी केनले भने बेल्जियमविरुद्धको तेस्रो स्थानको खेलमा खेले पनि गोल गर्न सकेका थिएनन्।
यो खेलमा सामान्यतया धेरै गोल पनि हुने गरेका छन्। पछिल्ला ५२ वर्षमा कम्तीमा दुई गोल नभएको खेल खोज्न १९७४ सम्म फर्किनुपर्छ। सन् १९७४ यताका १२ खेलमध्ये ११ खेलमा तीनभन्दा बढी गोल भएका छन्।
‘यो खेल कहिल्यै हुनु हुँदैन’
सन् २०१४ मा ब्राजिललाई ३-० ले हराउनुअघि नेदरल्यान्ड्सका प्रशिक्षक लुइस भान गालले यो खेलको कडा आलोचना गरेका थिए।
उनले भनेका थिए, ‘यो खेल कहिल्यै खेलाइनु हुँदैन। म विगत १० वर्षदेखि यही भनिरहेको छु। यो अन्यायपूर्ण छ।’
त्यो खेल अर्जेन्टिनासँग सेमिफाइनलमा पेनाल्टी सुटआउटबाट पराजित भएको केही दिनपछि भएको थियो। त्यही प्रतियोगितामा आयोजक ब्राजिल पनि घरेलु मैदानमै जर्मनीसँग ७-१ को लज्जास्पद हार बेहोरेको थियो।
भान गालले थप भनेका थिए, ‘सबैभन्दा नराम्रो कुरा के हो भने लगातार दुई खेल हार्ने सम्भावना रहन्छ।’
सन् २०१८ मा इंग्ल्यान्डको तेस्रो स्थानको खेलअघि तत्कालीन प्रशिक्षक गारेथ साउथगेटले पनि भनेका थिए, ‘सत्य कुरा के हो भने कुनै पनि टोलीले यो खेल खेल्न चाहँदैन।’
भविष्यमा के हुन्छ?
अहिलेसम्म यो खेल हटाउने कुनै संकेत देखिएको छैन।
फिफाका लागि यसले प्रतियोगिताको अन्तिम वरीयता स्पष्ट बनाइदिन्छ। साथै विश्वकपको अन्तिम चरणसम्म विरलै पुग्ने देशहरूका लागि काँस्य पदक जित्नु आफैँमा ठूलो उपलब्धि हुन सक्छ।
अब प्रश्न उठ्न थालेको छ- भविष्यमा विश्वकप ६४ टोलीको भयो र प्रतियोगितामा १२८ खेल खेलाइए भने तेस्रो स्थानको यो प्लेअफ त्यतिबेलासम्म पनि कायम रहला त?
