ट्रम्प र पुटिनलाई आफ्नै भूमिमा भेटेका सी किन पुगे उत्तर कोरिया?

विश्वका शक्तिशाली नेताहरू डोनाल्ड ट्रम्प र भ्लादिमिर पुटिनले बेइजिङ पुगेर चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङलाई भेटेको केही सातापछि सी उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसँग उच्चस्तरीय भेटवार्ता गर्न प्योङयाङतर्फ प्रस्थान गरेका छन्। यो कूटनीतिक सरगर्मीले विश्व शक्ति सन्तुलन पुनः परिभाषित भइरहेको संकेत गरेको छ, जहाँ अमेरिका, रूस, चीन र उत्तर कोरियाबीचको सम्बन्ध नयाँ रणनीतिक समीकरणतर्फ उन्मुख देखिन्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यस्तो भेटघाटले आणविक सुरक्षा, क्षेत्रीय प्रभाव र भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाको नयाँ अध्याय खोल्ने सम्भावना बढाएको छ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ सात वर्षपछि पहिलो पटक उत्तर कोरिया पुगेका हुन्। यो भ्रमण उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले आफ्नो आणविक हतियार क्षमता विस्तार गर्ने अठोट दोहोर्‍याएको केही दिनपछि भएको छ।

सी जिनपिङले मंगलबार किम जोङ उनसँग भेट गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा उत्तर कोरियाले रुससँग आर्थिक तथा सैन्य सम्बन्ध नजिक बनाउँदै गएपछि यो भेट विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले उत्तर कोरियालाई पुनः छिमेकी देशहरूसँग विशेष गरी आणविक निरस्त्रीकरणसम्बन्धी वार्तामा फर्काउन चाहन्छ।

नान्जिङ विश्वविद्यालयका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विशेषज्ञ झु फेङले भने, ‘चीनको दृष्टिकोणबाट उत्तर कोरियाले शान्ति र आणविक निरस्त्रीकरणसम्बन्धी वार्तामा छिमेकी देशहरूसँग संलग्न हुनुपर्छ।”

उनका अनुसार त्यसभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण कुरा उत्तर कोरियाले आर्थिक र सामाजिक रूपमा छिमेकीहरूसँग सम्बन्ध विस्तार गर्नुपर्छ, जसले उसलाई अलगावबाट बाहिर ल्याएर शान्तितर्फ उन्मुख बनाओस्।

यो भ्रमण सी जिनपिङले हालै बेइजिङमा आयोजना गरेका उच्चस्तरीय शिखर बैठकहरूको शृंखलापछि भएको हो। बेइजिङमा उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई समेत भेटेका थिए।

ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा अमेरिका र उत्तर कोरियाबीच आणविक निरस्त्रीकरणबारे धेरै चरणमा वार्ता भए पनि सन् २०१९ मा हनोईमा भएको उच्चस्तरीय शिखर बैठकपछि ती वार्ता असफल भएका थिए।

किम जोङ उनले वासिङ्टनसँग पुनः वार्ताका लागि सर्तसहित तयार रहेको संकेत दिएका छन्। उनले ट्रम्पसँग व्यक्तिगत रूपमा राम्रो सम्झना रहेको बताउँदै अमेरिका आणविक निरस्त्रीकरणको भ्रमपूर्ण आग्रह छोडे वार्ता सम्भव हुने बताएका छन्।

सांघाईका विश्लेषक सेन डिङलीका अनुसार उत्तर कोरियाले अमेरिकालाई सन्देश दिन खोजिरहेको छ : म तिम्रो दुस्मन होइन।

किम जोङ उन पछिल्लो पटक सेप्टेम्बरमा चीन गएका थिए। त्यतिबेला उनले सी जिनपिङ र भ्लादिमिर पुटिनसँगै दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यको ८०औँ वार्षिकोत्सव समारोहमा सहभागिता जनाएका थिए।

त्यसअघि उनले ह्वासोङ-२० अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र उत्पादन योजनाको निरीक्षण गरेका थिए। गत हप्ता उनले आणविक सामग्री उत्पादन केन्द्रको भ्रमण गर्दै आणविक निरस्त्रीकरणको विचारलाई पुरानो अवधारणा भन्दै टिप्पणी गरेका थिए।

सिंगापुरको नेसनल युनिभर्सिटीका राजनीतिक विज्ञानका सहप्राध्यापक जा इयान चोङका अनुसार उत्तर कोरिया आफ्नै रणनीतिअनुसार अघि बढिरहेको छ र कसैको आदेशमा काम गर्दैन, चीनकै पनि होइन।

उत्तर कोरियाली सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार किमले देशको आणविक शक्तिलाई विस्तार गर्ने महत्त्वाकांक्षी योजना अघि सारेका छन्।

किम जोङ उनकी बहिनी किम यो जोङले पनि आइतबार उत्तर कोरियाको आणविक शक्ति राष्ट्रको स्थिति अपरिवर्तनीय भएको बताएकी छिन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियासँग भविष्यको पुनःएकीकरणसम्बन्धी प्रतिबद्धतासमेत हटाएको छ, जसले कोरियाली प्रायद्वीपको विभाजनलाई औपचारिक रूप दिएको मानिन्छ।

उत्तर कोरियाले रुससँग नजिक सम्बन्ध बनाउँदै युक्रेन युद्धमा सैन्य सहयोगसमेत बढाएको छ। यसले चीनलाई असन्तुष्ट बनाएको छ, किनभने चीन उत्तर कोरियाको प्रमुख आर्थिक सहयोगी र रक्षा साझेदार मानिन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सी जिनपिङको यो भ्रमण उत्तर कोरियासँग सम्बन्ध पुनः सन्तुलन गर्ने प्रयास हो।

सियोलस्थित सेजङ इन्स्टिच्युटका पिटर वार्डले भने, ‘उत्तर कोरियालाई रुसभन्दा चीनसँग नजिक राख्न सी जिनपिङ प्योङयाङ पुगेका हुन्।’

इवा वुमन्स युनिभर्सिटीकी प्राध्यापक पार्क वोन-गोनका अनुसार चीनले पर्यटन जस्ता आर्थिक लाभमार्फत उत्तर कोरियासँग सम्बन्ध सुधार गर्न सक्छ।

विश्लेषकहरूले ताइवान र जापानसँग सम्बन्धित विषयहरू पनि छलफलमा आउन सक्ने बताएका छन्। चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभाग मान्दै आएको छ भने जापानले ताइवानलाई लिएर दिएको टिप्पणीपछि बेइजिङको कूटनीतिक भाषा अझ कडा बनेको छ।

विशेषज्ञ लिम उल-चुलका अनुसार अमेरिका मात्र होइन, जापानको सैन्य विस्तारबारे पनि गम्भीर छलफल हुन सक्ने सम्भावना छ। फाइनान्सियल टाइम्सबाट