हिमाल प्रेस 
तस्बिर एआईद्वारा निर्मित।
नयाँ दिल्ली- भारतमा बढ्दो गर्मीका कारण शीतलन उपकरणको प्रयोग तीव्र रूपमा बढेपछि देशको बिजुली मागले लगातार नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ। भीषण गर्मीबीच ऊर्जा उत्पादकहरूले रेकर्ड स्तरमा विद्युत् उत्पादन गर्दै उच्च माग पूरा गरिरहेका छन्।
भारतको ऊर्जा मन्त्रालयका अनुसार बिहीबार लगातार चौथो दिन देशको चरम बिजुली मागले नयाँ सर्वकालिक उच्च रेकर्ड बनाएको हो। मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार दिउँसो ३:४५ बजे चरम बिजुली माग २७० दशमलव ८२ गिगावाट पुगेको थियो जुन पूर्ण रूपमा आपूर्ति गरिएको बताइएको छ।
उक्त समयमा राजधानी नयाँदिल्लीको तापक्रम ४५ दशमलव ३ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। मन्त्रालयका अनुसार यो भारतको इतिहासमै सबैभन्दा उच्च चरम बिजुली माग हो। यसअघि बुधबार २६५ दशमलव ४४ गिगावाटको रेकर्ड कायम भएको थियो।
ऊर्जा मन्त्रालयले बढ्दो तापक्रमका कारण एयर कन्डिसनर, कुलर तथा अन्य शीतलन उपकरणको प्रयोग अत्यधिक बढेकाले विद्युत् माग अस्वाभाविक रूपमा वृद्धि भएको जनाएको छ।
हाल भारतको कुल विद्युत् उत्पादनमध्ये ६२ प्रतिशत हिस्सा कोइलामा आधारित थर्मल ऊर्जाबाट प्राप्त हुन्छ। सौर्य ऊर्जाको योगदान २२ प्रतिशत, हावा र जलविद्युत्को पाँच प्रतिशत तथा बाँकी अन्य स्रोतबाट उत्पादन भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
विश्वको तेस्रो ठूलो हरितगृह ग्यास उत्सर्जक भारतले सन् २०७० सम्म ‘शुद्ध–शून्य उत्सर्जन’ हासिल गर्ने लक्ष्य राखे पनि ऊर्जा सुरक्षाका लागि अझै कोइलामाथि उच्च निर्भरता कायम रहेको देखिन्छ।
सरकारले रेकर्ड स्तरमा विद्युत् उत्पादन भइरहेको दाबी गरे पनि सामाजिक सञ्जाल एक्सका धेरै प्रयोगकर्ताले विभिन्न क्षेत्रमा अझै विद्युत् कटौती भइरहेको गुनासो गरेका छन्। अत्यधिक गर्मीका कारण पुराना विद्युत् लाइन र ट्रान्सफर्मरमा अतिरिक्त चाप परेकाले स्थानीय स्तरमा ब्ल्याकआउटको जोखिम बढेको बताइएको छ।
एक अर्ब ४० करोडभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको भारतमा अप्रिलदेखि जुनसम्मको अवधि सामान्यतः अत्यधिक गर्मी हुने समय मानिन्छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा तापक्रमको तीव्रता र अवधि दुवै बढ्दै गएको छ। वैज्ञानिक अध्ययनहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण तातो हावाका लहरहरू अझ लामो, बारम्बार र खतरनाक बन्दै गएको निष्कर्ष निकालेका छन्।
भारतको मौसम विभागका अनुसार बिहीबार उत्तर प्रदेशको बान्दा सहरमा अधिकतम तापक्रम ४७ दशमलव ६ डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको थियो। यो हप्ताको सुरुआतमा त्यही क्षेत्रमा रेकर्ड गरिएको ४८ दशमलव २ डिग्री सेल्सियसभन्दा केही कम भए पनि अवस्था अझै अत्यन्त गर्मीपूर्ण रहेको विभागले जनाएको छ।
भारतमा हालसम्म आधिकारिक रूपमा मापन गरिएको सबैभन्दा उच्च तापक्रम राजस्थानको फलोदीमा सन् २०१६ मा रेकर्ड गरिएको ५१ डिग्री सेल्सियस हो।
यसैबीच अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर अनुगमन प्लेटफर्म आइक्यू एअरले अप्रिलमा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा विश्वका सबैभन्दा ताता ५० सहरमध्ये सबै भारतमै रहेको उल्लेख गरेको थियो।
तापक्रम, सौर्य विकिरण, हावाको अवस्था, वर्षा तथा आर्द्रतासहितका विभिन्न सूचकका आधारमा तयार गरिएको दैनिक ‘गर्मी सूचकाङ्क’ मा भारतीय सहरहरू अत्यधिक तापको चपेटामा परेको देखिएको छ।
