हिमाल प्रेस 
तपाईं पनि कुनै न कुनै समयमा लामखुट्टेको टोकाइबाट अवश्य हैरान हुनुभएको होला। विशेष गरी गर्मीयाम र वर्षायाममा लामखुट्टे धेरै सक्रिय हुन्छन्।
आकारमा साना भए पनि लामखुट्टेले शरीर टोकेपछि पोल्ने र असह्य चिलाउने समस्या सुरु हुन्छ। धेरै मानिसहरू लामखुट्टेको सुईजस्तो डंकले घोचेका कारण नै चिलाउने हुन्छ भन्ने सोच्छन् तर वास्तविक कारण त्यो होइन। आउनुहोस्, लामखुट्टेले टोकेपछि किन शरीरमा चिलाउने हुन्छ भन्ने वैज्ञानिक कारण बुझौं।
कुन लामखुट्टेले टोकेपछि चिलाउँछ?
तपाईंलाई यो कुरा थाहा पाउँदा अचम्म लाग्न सक्छ, भाले लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्दैनन्। मानिसलाई पोथी लामखुट्टेले मात्र टोक्छे। पोथी लामखुट्टेलाई अण्डा विकास गर्न र प्रजननका लागि रगतमा पाइने प्रोटिन आवश्यक पर्छ।
धेरैजसो तातो रगत भएका जनावरहरूको शरीर बाक्लो रौँले ढाकिएको हुन्छ। यसका कारण लामखुट्टेलाई उनीहरूलाई टोक्न कठिन हुन्छ। तर मानिसको शरीरमा रौँ कम बाक्लो हुने भएकाले लामखुट्टेको डंक सजिलै छालासम्म पुग्छ र रगत चुस्न सजिलो हुन्छ।
लामखुट्टेले टोकेपछि किन चिलाउँछ?
पोथी लामखुट्टेले रगत चुस्न आफ्नो डंक छालामा घुसाउँदा छालाको माथिल्लो तहमा सानो प्वाल बन्छ। शरीरमा जहाँसुकै घाउ वा प्वाल बने पनि शरीरले तुरुन्तै रगत जमाएर (थक्का बनाएर) रक्तस्राव रोक्ने प्रयास गर्छ।
यदि रगत तुरुन्तै जम्यो भने लामखुट्टेले रगत चुस्न सक्दैन। त्यसैले लामखुट्टेले टोक्ने क्रममा आफ्नो लार (Saliva) मा रहेको विशेष रसायन छालाभित्र छोड्छ। यसले रगत जम्न नदिई केही समयसम्म तरल अवस्थामा राख्छ।
यही रसायनलाई शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले बाह्य पदार्थका रूपमा चिन्छ र त्यसविरुद्ध प्रतिक्रिया जनाउँछ। यस प्रतिक्रियाका कारण त्यहाँ चिलाउने, पोल्ने, रातो हुने र सुन्निने जस्ता लक्षण देखिन्छन्।
यसको वैज्ञानिक कारण के हो?
वैज्ञानिक रूपमा हेर्दा पोथी लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्दा आफ्नो मुखको विशेष भाग (प्रोबोसिस) प्रयोग गर्छ। यसमार्फत उसले एकातर्फ रगत जम्न नदिने लार छालाभित्र छोड्छ र अर्कोतर्फ त्यसैबाट रगत चुस्छ। यो प्रक्रिया स्ट्रबाट पेय पदार्थ पिएजस्तै हुन्छ।
लामखुट्टेको लारमा रहेका एन्जाइम र प्रोटिनहरूले रगत जम्न रोक्ने काम गर्छन्। तर यही प्रोटिन र एन्जाइमप्रति शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले प्रतिक्रिया जनाउँदा हिस्टामिनजस्ता रसायन निस्कन्छन्। यसका कारण टोकिएको ठाउँमा चिलाउने, रातोपन र सुन्निने समस्या देखा पर्छ।
