हिमाल प्रेस 
पानी मानव जीवनको सबैभन्दा आधारभूत आवश्यकता हो, तर आज पनि विश्वका करोडौँ मानिसका लागि सुरक्षित र सफा पिउने पानी एक सपना बनेको छ। यही गम्भीर चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) ले पिउने पानीको गुणस्तरसम्बन्धी निर्देशिकाको नयाँ तथा तेस्रो अद्यावधिक संस्करण जारी गरेको छ।
यसको उद्देश्य देशहरूलाई यस्ता वैज्ञानिक र व्यावहारिक उपाय उपलब्ध गराउनु हो, जसको सहयोगले प्रत्येक व्यक्तिसम्म सुरक्षित पिउने पानी पुर्याउन सकियोस्। यो प्रतिवेदन यस्तो समयमा आएको हो, जब विश्व प्रविधिको हिसाबले अघि बढिरहेको छ, तर आधारभूत आवश्यकता सफा पानीको संकट अझै पनि गम्भीर रूपमा कायम छ।
तथ्यांकअनुसार आज पनि विश्वभर २१ करोड मानिसलाई सुरक्षित पिउने पानी उपलब्ध छैन। चिन्ताको विषय के छ भने यीमध्ये १०.६ करोड मानिस अझै पनि नदी, ताल वा पोखरीको दूषित पानी सीधै बिनाशुद्धीकरण पिउन बाध्य छन्।
यस गम्भीर संकटप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै डब्ल्यूएचओका वातावरण, जलवायु परिवर्तन र स्वास्थ्य विभागका कार्यकारी निर्देशक डा. रुडिगर क्रेचले भने, ‘सफा पिउने पानी केवल राम्रो स्वास्थ्यको आवश्यकता मात्र होइन, मानव विकास र मर्यादित जीवनको आधार हो। यो मानवअधिकारको पनि मूल आधार हो।’
उनले पिउने पानीको गुणस्तरसम्बन्धी नयाँ निर्देशिकाले विश्वका देशहरूलाई आफ्ना स्रोतहरूको राम्रो उपयोग गर्न मद्दत गर्ने आशा व्यक्त गरेका छन्।
डब्ल्यूएचओको यो नयाँ निर्देशिका जमिनमा आधारित अनुभव र वैज्ञानिक प्रमाणहरूमा आधारित एक सुरक्षा ढाँचा हो। संगठनले रोकथाममा आधारित जोखिम व्यवस्थापनलाई सबैभन्दा प्रभावकारी उपायका रूपमा उल्लेख गरेको छ।
यसको अर्थ पानी दूषित भएपछि सफा गर्नुको सट्टा पानीको स्रोतदेखि लिएर उपभोक्ताको घरसम्मको सम्पूर्ण आपूर्ति प्रणालीमा सम्भावित जोखिम पहिल्यै पहिचान गरी रोकथाम गर्ने योजना बनाउनु हो। यसअन्तर्गत पानी प्रणालीमा हुन सक्ने कुनै पनि सम्भावित खतरा वा चुहावट पहिल्यै पहिचान गर्नुपर्नेछ।
निर्देशिकामा पानी प्रणालीलाई पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन स्वतन्त्र अनुगमन अनिवार्य बनाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको छ।
यस योजनाको एक महत्त्वपूर्ण पक्ष गाउँ तथा साना सहरहरूमा रहेका पानीका ट्यांकी र कुवाहरूको समयसमयमा सरसफाइ र परीक्षण गर्नु हो। किनभने प्रायः साना जलस्रोतहरू पहिलो उपेक्षाको शिकार हुन्छन्। डब्ल्यूएचओले सुरक्षित पिउने पानी उपलब्ध गराउन सरकारहरूको भूमिका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुने स्पष्ट पारेको छ।
निर्देशिकामा साना गाउँ र सीमित स्रोत भएका क्षेत्रका लागि पनि विशेष सुझाव दिइएको छ। यसमा नियमित सरसफाइ निरीक्षणमार्फत जोखिम पहिचान, निगरानी र समयमै मर्मत–सम्भार कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ।
डब्ल्यूएचओका अनुसार पिउने पानीमा ब्याक्टेरिया, भाइरस र अन्य सूक्ष्मजीवबाट हुने प्रदूषण आज पनि स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा ठूलो जोखिममध्ये एक हो। बदलिँदो समयमा पानीबाट फैलिने नयाँ र खतरनाक भाइरसहरू देखापरेका छन्, जसका बारेमा सचेत रहन स्वास्थ्य संगठनले विशेष तथ्यपत्र पनि जारी गरेको छ।
नयाँ निर्देशिकामा पिउने पानीमा पाइने केही रासायनिक प्रदूषकहरू, विशेष गरी कीटनाशक (पेस्टिसाइड) सम्बन्धी अद्यावधिक जानकारी पनि समावेश गरिएको छ। यसले देशहरूलाई पिउने पानीको गुणस्तरसम्बन्धी नियम र अनुगमन प्रणाली अझ बलियो बनाउन मद्दत गर्नेछ।
