यसरी खोसिँदै छ युवाको रोजगारी, पढाइ सकेपछि पनि काम पाउन मुस्किल

सन् २०२२ मा कम्प्युटर विज्ञानमा स्नातक गरेपछि रोबर्ट मार्सले जहाँ पनि सजिलै अन्तरवार्ताको अवसर पाउन सक्थे। तर अहिले उनलाई रोजगारीका लागि आवेदन दिनसमेत निकै संघर्ष गर्नुपरेको छ।

‘सबै कुराको स्वरूप नै पूर्ण रूपमा बदलिँदै छ’, अमेरिकाको पेन्सिलभेनिया राज्यको इस्टनमा बस्ने २६ वर्षीय सफ्टवेयर इन्जिनियर मार्सले भने, ‘लगभग हरेक अन्तरवार्तामा यस्तो प्रश्न उठेजस्तो लाग्छ-‘के हामीलाई साँच्चै तिम्रो आवश्यकता छ?’’

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) श्रम बजारमा तीव्र रूपमा फैलिँदै गर्दा मार्स नयाँ औद्योगिक क्रान्तिको अग्रपङ्क्तिमा छन्। एआईको प्रभावमा परेका क्षेत्रमा युवाका लागि रोजगारीका अवसर खुम्चिँदै गएका छन्। यसले गर्दा धेरै नयाँ स्नातक निराश र आक्रोशित बनेका छन्।

‘विश्वका सबैभन्दा धनी र बुद्धिमान व्यक्तिहरूको एउटा सानो समूहले मेरो रोजगारीका सम्भावना खोसिरहेको अनुभव हुन्छ’, मार्सले भने, ‘म त आरामसँग जीवन बिताउन, राम्रो पेसा बनाउन र सम्भव भए एउटा घर किन्न चाहन्थेँ। तर एउटा ठूलो व्यावसायिक समूहले मलाई यीमध्ये केही पनि गर्न नदिने अवस्था बनाइरहेको छ।’

धेरैले शंका गरेजस्तो ठूलो संख्यामा कर्मचारी कटौती हुने वा एआईका कारण रोजगारीमा व्यापक विनाश आउने अवस्था अहिलेसम्म देखिएको छैन। तर यस प्रविधिले केही क्षेत्रमा पहिले प्रवेशस्तरका कर्मचारीले गर्ने काम तीव्र रूपमा आफ्नो जिम्मामा लिन थालेको छ।

स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको अनुसन्धानअनुसार प्रोग्रामिङ र लेखा व्यवस्थापनजस्ता एआईको प्रभावमा परेका पेसामा रोजगारी, त्यस्तै उमेरका तर एआईबाट कम प्रभावित क्षेत्रमा काम गर्ने मानिसहरूको रोजगारी वृद्धिसँग तुलना गर्दा १९ प्रतिशत कम छ। विज्ञहरूका अनुसार यो थालनी मात्रै हो।

स्ट्यानफोर्ड डिजिटल इकोनोमी ल्याबका निर्देशक एरिक ब्रिन्योल्फसनले भने, ‘वास्तवमै केही भइरहेको छ। हामी यसलाई खानीमा विषाक्त ग्यास आउँदा सबैभन्दा पहिले संकेत दिने चराहरूको अवस्थासँग तुलना गर्छौँ। सुरुमा केही क्षेत्रमा यस्तो प्रभाव देखिन्छ। समय बित्दै जाँदा यो अन्य क्षेत्रमा पनि फैलिने सम्भावना छ।’

मानव अस्तित्वमै खतरा उत्पन्न हुन सक्ने भन्दै प्रविधि उद्योगका नेताहरूले दिएका गम्भीर चेतावनी र अत्यधिक विद्युत् खपत गर्ने डेटा केन्द्रको विस्तारप्रति समुदायमा बढ्दो विरोधका बीच एआईको तीव्र विकास चर्चाको केन्द्रमा आएको छ।

यसका आर्थिक असरबारे पनि चेतावनी बढ्दै गएका छन्। एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डारियो अमोडेईले गत वर्ष एआईका कारण प्रवेशस्तरका आधा श्वेतपोसाकी रोजगारी समाप्त हुन सक्ने र एकदेखि पाँच वर्षभित्र अमेरिकाको बेरोजगारी दर १० देखि २० प्रतिशतसम्म पुग्न सक्ने बताएका थिए।

सम्भावित एउटा अवस्थाको चित्रण गर्दै अमोडेईले एक्सिओससँग भनेका थिए, ‘क्यान्सर निको हुन्छ, अर्थतन्त्र वार्षिक १० प्रतिशतले बढ्छ, बजेट सन्तुलित हुन्छ—तर २० प्रतिशत मानिससँग रोजगारी हुँदैन।’

उनले थपेका थिए, ‘यो प्रविधि निर्माण गर्ने व्यक्तिका रूपमा हामीले के आउँदै छ भन्नेबारे इमानदार हुने कर्तव्य र दायित्व पूरा गर्नुपर्छ।’

तर प्रविधि क्षेत्रका केही अर्बपति भने यस्ता चेतावनीलाई खासै महत्त्व दिँदैनन्। ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानले गत वर्ष आफू २२ वर्षीय स्नातक भएको भए इतिहासकै सबैभन्दा भाग्यमानी युवा ठान्ने बताएका थिए।

उनले ‘ह्युज इफ ट्रु’ पोडकास्टमा भनेका थिए, ‘पूर्ण रूपमा नयाँ केही सिर्जना गर्न, आविष्कार गर्न वा कम्पनी स्थापना गर्न अहिलेभन्दा अद्भुत समय कहिल्यै आएको छैन।’

उनका अनुसार एक दशकपछि स्नातकहरू कुनै नयाँ, रोमाञ्चक, अत्यन्तै आकर्षक र राम्रो पारिश्रमिक पाइने कामका लागि अन्तरिक्षयानमा सवार भएर सौर्यमण्डलको खोजीमा निस्कन सक्नेछन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रविधि क्षेत्रका प्रमुखहरूले नियमन बढाउन र एआईको विकासलाई नियन्त्रित गतिमा अघि बढाउन गरेको आग्रह अस्वीकार गरेका छन्। उनले आफूले ‘सुपरइन्टेलिजेन्स’ भन्ने गरेको प्रविधिको विकास सुस्त बनाए चीनलाई अघि बढ्ने अवसर मिल्ने तर्क गरेका छन्।

वासिङ्टनबाट करिब २०० माइल टाढा रहेको विश्वविद्यालय सहर बेथलेहेम र वरपरको लेहाई उपत्यकामा यो क्रान्तिका सुरुआती पीडित देखिन थालेका छन्। फाइनान्सियल टाइम्सले बहुवर्षीय समाचार परियोजनाका लागि अध्ययन गरिरहेको यस क्षेत्रमा युवाहरू आफूलाई प्रविधिगत परिवर्तनको सहायक क्षतिका रूपमा व्यवहार गरिएको ठान्छन्।

बेथलेहेमस्थित लेहाई विश्वविद्यालयमा अर्थशास्त्र अध्ययनरत क्लोई लिओङले भनिन्, ‘अब हामी कहाँ आवश्यक छौँ भन्ने नै थाहा पाउन छाडेका छौँ। यो डरलाग्दो छ। प्रवेशस्तरका रोजगारी कटौती हुँदै छन् भने हामीले आफ्नो करिअर कहाँबाट सुरु गर्ने?’

कोभिड–१९ महामारीबाट पहिले नै प्रभावित र घरजग्गा खरिद गर्ने अवसरबाट वञ्चित हुँदै आएको एउटा पुस्ता अहिले सिलिकन भ्यालीका अर्बपतिहरूले आफूहरूविरुद्ध प्रतिस्पर्धाको मैदान तयार पारिरहेको विश्वास गर्न थालेको छ।

यस वर्ष गरिएको सर्वेक्षणले १४ देखि २९ वर्ष उमेर समूहका युवामध्ये एआईप्रति उत्साहित वा आशावादी हुनेहरूको संख्या घट्दै गएको देखाएको छ। त्यसको विपरीत रिसाएका वा चिन्तित हुने युवाको संख्या बढिरहेको छ।

लिओङले स्नातक तहको पढाइ एक वर्षअघि नै पूरा गरेकी थिइन्। उनको बायोडाटामा आवश्यक सबै उपलब्धि थिए- सम्मानित विद्यार्थी सङ्गठनकी उपाध्यक्ष, प्रभावकारी वित्तसम्बन्धी संस्थाकी सहसंस्थापक र नृत्य टोलीकी सदस्य।

तर रोजगारी खोज्दा कठिनाइ भएपछि उनले थप सीप हासिल गर्न स्नातकोत्तर तहमा अध्ययन गर्ने निर्णय गरिन्।

‘मैले स्नातक पूरा गर्ने बेलासम्म एआई यति विकसित भइसकेको थियो कि मैले दुई–तीन वर्ष लगाएर सिकेका काम पनि यसले गर्न सक्छ भन्ने लाग्यो’, लिओङले भनिन्। अहिले उनी विद्यावारिधि गर्नका लागि अझै केही समय विश्वविद्यालयमै रहनेबारे विचार गरिरहेकी छन्।

‘म आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमता यति धेरै बढाउन चाहन्छु कि मलाई प्रतिस्थापन गर्न नसकियोस्,’ उनले भनिन्, ‘म एआईले विस्थापित गर्ने व्यक्ति होइन, बरु एआईले गरेको काम जाँच्ने व्यक्ति बन्न चाहन्छु।’

लेहाई विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्रका प्राध्यापक चाड मेयरहोफरका अनुसार स्थानीय क्षेत्र र समग्र अमेरिकामा श्रमबजारमा प्रवेश गर्न खोज्ने युवाका लागि अवसरको बाटो साँघुरिँदै गएको छ।

‘गत वर्ष नयाँ स्नातकका लागि रोजगारी बजार निकै कठिन थियो’, उनले भने, ‘कम्पनीहरू आफैँलाई पनि एआईका कारण विभिन्न पद र जिम्मेवारी कसरी पुनर्संरचना हुनेछन् भन्ने थाहा छैन।’

एआईबाट प्रतिस्थापन हुने जोखिममा धेरै श्वेतपोसाकी रोजगारी परिरहेका बेला विश्वविद्यालयको डिग्री पहिलेझैँ रोजगारी पाउने निश्चित आधार नहुन सक्छ।

स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको तथ्यांकअनुसार २२ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका सफ्टवेयर विकासकर्ताको रोजगारी १९ प्रतिशतले घटेको छ। ग्राहक सेवा क्षेत्रमा पनि यस्तै गिरावट देखिएको छ।

यसविपरीत हाललाई एआईले प्रतिस्थापन गर्न नसकेका काममा युवाको रोजगारी बढेको छ। स्वास्थ्य सहयोगीका रूपमा काम गर्ने युवाको रोजगारी २२ प्रतिशतले बढेको छ भने गोदाममा सामानको अभिलेख राख्ने कर्मचारीको रोजगारी ६ प्रतिशतले बढेको छ।

लेहाई विश्वविद्यालयबाट स्नातक गरी बिमा क्षेत्रमा काम गर्न थालेकी क्लेयर वालिकीले आफूले रोजगारी खोज्दा मेसिनले प्रतिस्थापन गर्न सक्ने विश्लेषणात्मक कामभन्दा मानिससँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्नुपर्ने कामलाई प्राथमिकता दिएको बताइन्।

विद्यार्थीको करिअर केन्द्रमा काम गर्दा उनले रोजगारी खोजिरहेका विद्यार्थीमा निराशा बढेको अनुभव गरेकी छन्। धेरैले आवेदन दिए पनि जवाफसमेत पाउन सकेका छैनन्।

‘धेरै विद्यार्थी पूर्ण रूपमा हतोत्साहित भएर आउँथे’, वालिकीले भनिन्, ‘आफूले केही गर्न सक्दिनँ भन्ने लागेपछि उत्प्रेरणा गुमाउन सजिलो हुन्छ।’

कम्पनीहरूले नयाँ कर्मचारी भर्ना गर्ने गति घटाए पनि एआईकै कारण उनीहरूले कर्मचारीलाई सक्रिय रूपमा कामबाट निकालिरहेको भन्ने निष्कर्षमा पुग्न पर्याप्त प्रमाण अझै छैन।

पेन्सिलभेनियाको एलेनटाउनस्थित करिअरलिंक रोजगार केन्द्रका कार्यक्रम संयोजक रायन क्नेपका अनुसार धेरै रोजगारी खोज्ने मानिसले आफ्नो जागिर गुम्नुमा एआईको भूमिका रहेको ठानेका छन्। तर थोरैले मात्र त्यसलाई निश्चित रूपमा पुष्टि गर्न सक्छन्।

यद्यपि, उनले हालै रोजगार केन्द्रमा आएकी एक महिलाको उदाहरण दिए। ती महिलाका अनुसार आफ्नो काम अझ प्रभावकारी रूपमा गर्न सक्ने एउटा एप बनाइसकेपछि उनको पूरै विभागका कर्मचारीलाई कामबाट हटाइएको थियो।

‘यो त चलचित्रमा देखिने घटनाजस्तै भयो’, क्नेपले भने।

अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा ट्रम्पले एआई क्रान्तिका नकारात्मक असरलाई कम महत्त्व दिएका छन्। उनले रोजगारीको संख्या विशाल हुने’ दाबी गरेका छन्।

तर लेहाई उपत्यकामा मात्रै होइन, अमेरिकाका धेरै समुदायमा युवाहरू एआईको तीव्र विस्तार रोक्न आफूहरू असहाय भएको महसुस गरिरहेका छन्।

‘सबै जना आपसमा विवाद गरिरहेका छन् र के भइरहेको छ भन्ने कसैलाई थाहा छैन भने हामीजस्ता सामान्य मानिसले के गर्न सक्छौँ?’ सफ्टवेयर विकासकर्ता मार्सले प्रश्न गरे।

उनले अहिलेको बहसले आफूलाई द सिम्पसन्स नामक कार्टुनको एउटा दृश्य सम्झाएको बताए। उक्त दृश्यमा निराश बार्टले आफ्नो जीवनकै सबैभन्दा खराब दिन भएको गुनासो गर्छ। उसका बुबा होमरले सच्याउँदै भन्छन्, ‘तिम्रो जीवनकै सबैभन्दा खराब दिन—अहिलेसम्मको मात्रै।’

मार्सले भने, ‘सबैभन्दा तनावपूर्ण कुरा के हो भने भोलि के हुने हो भन्ने मलाई थाहा छैन।’ फाइनान्सियल टाइम्सबाट