हिमाल प्रेस 
फाइल तस्बिर : एपी/रासस
काठमाडौँ– इरानसँगको युद्धविरामको समयसीमा नजिकिँदै जाँदा स्ट्रेट अफ होर्मुजको सुरक्षा र समुद्री आवागमन पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय चासो तीव्र बनेको छ।
यही सन्दर्भमा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र बेलायतका विदेशमन्त्री यभेट कुपरबीच भएको छलफलले आगामी कूटनीतिक कदमहरूलाई थप स्पष्ट बनाएको छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रमुख उपप्रवक्ता टोमी पिगटका अनुसार रुबियोले कुपरसँग टेलिफोन संवाद गर्दै इरानसँग भएको युद्धविरामसँग सम्बन्धित पछिल्ला अवस्थाहरूको समीक्षा गरेका हुन्।
छलफलमा विशेषगरी स्ट्रेट अफ होर्मुजमा समुद्री सुरक्षाको अवस्था र त्यहाँ अवरुद्ध भएको अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गलाई कसरी सुरक्षित र खुला बनाउने भन्ने विषयमा जोड दिइएको थियो।
दुवै पक्षले होर्मुजमा नौवहन स्वतन्त्रता तत्काल पुनःस्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै व्यावसायिक जहाजहरू सुरक्षित रूपमा आवतजावत गर्न सक्ने वातावरण सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा सहमति जनाएका छन्। यसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति शृंखलाला अवरोध बिना सञ्चालन हुन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
वासिङ्टन र तेहरानबीच भएको युद्धविराम अप्रिल २२ मा समाप्त हुने तय गरिएको छ। यस्तो अवस्थामा यसको भविष्य र विस्तारबारे अझै अनिश्चितता कायमै रहेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युद्धविराम विस्तार आवश्यक पर्छ कि पर्दैन भन्नेबारे स्पष्ट धारणा नरहेको बताउँदै हालसम्मका वार्ताप्रति आशावादी रहेको संकेत गरेका छन्।
पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनले अमेरिका र इरानबीचको संवाद सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको उल्लेख गरे। उनका अनुसार इरान अहिले दुई महिनाअघि तयार नभएका विषयहरूमा विशेषगरी आणविक हतियारसम्बन्धी विषयमा पनि सहमत हुन इच्छुक देखिएको छ। अमेरिका भने इरानसँग अन्तिम सम्झौतामा पुग्न केन्द्रित रहेको उनको भनाइ छ।
यसैबीच, युरोपेली नेतृत्वले पनि होर्मुज सञ्चालनमा ल्याउने पहललाई गति दिन थालेको छ। बेलायती प्रधानमन्त्री किर स्टार्मर र फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले विश्व नेताहरूको भर्चुअल बैठक आयोजना गर्ने तयारी गरेका छन्, जसमा करिब ४० देश सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
बैठकमा इरानसँग भएको युद्धविरामलाई समर्थन गर्दै प्रमुख समुद्री मार्गहरू सुरक्षित राख्ने उपायहरूमा छलफल गरिनेछ। बेलायती प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार होर्मुज पुनः खोल्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समन्वय गरी एक प्रकारको सुरक्षा मिसन गठन गर्ने प्रस्ताव पनि छलफलमा रहनेछ।
उक्त प्रस्तावित मिसन रक्षात्मक स्वरूपको हुने र आवश्यक परे संयुक्त सैन्य प्रयासमार्फत कार्यान्वयन गरिने सम्भावना रहेको बताइएको छ। साथै जहाज र चालक दलको सुरक्षाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संगठनसँग सहकार्य गर्ने विषय पनि प्राथमिकतामा राखिएको छ।
स्टार्मर पेरिस पुगेर म्याक्रोनसँग सह–आयोजनामा बैठकमा सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ भने जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जको पनि उपस्थिति रहने अपेक्षा गरिएको छ। बैठकमा होर्मुज तत्काल र बिना सर्त पुनः खोल्नु विश्वव्यापी जिम्मेवारी भएको धारणा प्रस्तुत गरिने तयारी गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुजको अवरोधले ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा प्रत्यक्ष असर पारेकाले यसको समाधानका लागि बहुपक्षीय पहल अपरिहार्य बनेको छ। यस्तो अवस्थामा अमेरिका, युरोप र क्षेत्रीय शक्तिहरूबीचको समन्वयले आगामी दिनमा युद्धविरामको स्थायित्व र समुद्री सुरक्षाको अवस्थालाई निर्णायक रूपमा प्रभावित गर्न सक्ने देखिएको छ।
