हिमाल प्रेस 
चीनको दक्षिणपश्चिमी सिचुआन प्रान्तको छेङ्दुस्थित सुआङलिउ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उद्धार तथा राहत सामग्रीसहितका उद्धारकर्मीहरू पहिरो प्रभावित केरुङ बन्दरगाहतर्फ प्रस्थान गर्नुअघि तयारी गर्दै। तस्बिर : सिन्ह्वा/रासस
काठमाडौँ- नेपाल र चीनले शुक्रबार हिमाली क्षेत्रमा केही समयका लागि स्थगित गरिएको उद्धार अभियान पुनः थालेका छन्। यससँगै थप ठूलो क्षति हुने आशंका केही कम भएको छ।
हिमताल फुटेर बुधबार आएको विनाशकारी बाढीमा नेपालमा ५५३ जना र चीनको तिब्बतमा पाँच जनाको मृत्यु भएको छ। दुवै देशमा गरी झन्डै एक हजार जना अझै बेपत्ता छन्।
हिमताल फुटेपछि चट्टान, बरफ, हिलो र अन्य भग्नावशेषको ठूलो भेल हिमाली नदी प्रणाली हुँदै बगेको थियो। यसले एउटा तालसमेत निर्माण गरेको थियो, जहाँ पानी निरन्तर जम्मा हुँदै जलस्तर बढिरहेको थियो।
शुक्रबार उक्त तालमा जम्मा भएको पानी २५ लाख घनमिटर (करिब ९ करोड घनफिट) नाघेको थियो। अघिल्लो दिन अनुमान गरिएको १५ देखि २० लाख घनमिटर (करिब ५ देखि ७ करोड घनफिट) को तुलनामा यो निकै बढी हो।
ताल भरिएर पानी ल्हेन्दे खोला हुँदै त्रिशूली नदीमा मिसिन थालेपछि नेपालमा त्रास फैलिएको थियो। अधिकारीहरूले चेतावनी जारी गरेपछि उद्धार अभियान करिब तीन घण्टाका लागि स्थगित गरिएको थियो।
ताल फुट्न सक्ने जोखिम बढेपछि चिनियाँ उद्धारकर्मी र उद्धारका लागि प्रयोग भइरहेका सवारीसाधनसमेत चिनियाँ भूभागतर्फबाट सुरक्षित क्षेत्रमा सारेर तयारी अवस्थामा राखिएको चिनियाँ सरकारी प्रसारक सीसीटीभीले जनाएको थियो।
जोखिम कम भएपछि दुवै देशले उद्धार अभियान पुनः सुरु गरेका हुन्।
‘मध्याह्नसम्म माथिल्लो भागमा बाँधिएको तालबाट उत्पन्न जोखिम व्यवस्थापन गर्न सकिने ठहर भएपछि जिरोङमा भएको पहिरो विपद्को उद्धार अभियान तत्काल पुनः सुरु गरियो र थप तीव्र बनाइयो,’ सीसीटीभीले उल्लेख गरेको छ।
नेपाली सेनाका प्रवक्ता राजाराम बस्नेतले बाढीको चेतावनीपछि उद्धार अभियान केही समय रोकिए पनि पानीको सतह करिब २ फिट (०.६ मिटर) मात्र बढेको पाइएपछि उद्धार थालिएको बताए।
बुधबारको बाढीले नेपालमा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। काठमाडौँलाई तिब्बतको ल्हासासँग जोड्ने राजमार्गमा रहेका विद्युत् आयोजना, सडक र पुलहरू ध्वस्त भएका छन्।
बेपत्ता हुनेमध्ये कम्तीमा ५४० जना विदेशी नागरिक रहेको अनुमान छ। तीमध्ये धेरैजसो भारतबाट तिब्बतको पवित्र कैलाश पर्वत र मानसरोवरतर्फ गइरहेका हिन्दू तीर्थयात्री हुन्।
रेडक्रसका अनुसार ९० हजारभन्दा बढी मानिस प्रभावित भएको अनुमान छ। तालको बाँध फुटेर पानी बाहिरिएपछि राहत सामग्री बोकेका ट्रकहरू बाटोमै रोकिएका छन्।
बेइजिङमा चीनको पोलिटब्युरोले शुक्रबार बैठक गरी उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिन निर्देशन दिएको सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
राष्ट्रपति सी चिनफिङको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले वैज्ञानिक ढङ्गले खोज तथा उद्धार योजना तयार गर्न र चीन तथा विदेशका बेपत्ता व्यक्तिको खोजीका लागि हरसम्भव प्रयास गर्न निर्देशन दिएको चिनियाँ सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाले जनाएको छ।
बैठकले हिमताल, पहिरोको जोखिम तथा प्राकृतिक रूपमा बनेका बाँधयुक्त तालको अवस्थाको थप प्रभावकारी निगरानी गर्न, नेपालका प्रभावित क्षेत्रमा आपत्कालीन सहायता उपलब्ध गराउन तथा अन्तर्राष्ट्रिय विपद् सहकार्यलाई अझ घनिष्ठ बनाउन आह्वान गरेको छ।
चीनका प्रधानमन्त्री ली छ्याङ बिहीबार दिउँसो विपद्ग्रस्त जिरोङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। सिन्ह्वाका अनुसार उनको भ्रमणले चीनले यो विपद्लाई उच्च राष्ट्रिय प्राथमिकताको विषयका रूपमा लिएको संकेत गरेको छ।
चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार बिहीबार साँझसम्म चिनियाँ उद्धारकर्मी सीमा क्षेत्रको सबैभन्दा बढी प्रभावित स्थान जिरोङ नाकामा पुग्न सकेका थिएनन्। उद्धार टोलीले उक्त क्षेत्रमा पुग्ने प्रमुख पहुँचमार्गमा थुप्रिएको भग्नावशेष हटाउने काम गरिरहेका थिए।
बुधबार सार्वजनिक भएको नाटकीय दृश्यमा सीमा नाका क्षेत्रका संरचनाहरूलाई केही सेकेन्डमै बगाउँदै विशाल हिलोयुक्त पानी र भग्नावशेषको भेल आएको देखिएको थियो। भाग्न खोजिरहेका मानिसलाई समेत भेलले बगाएको थियो।
चिनियाँ सरकारी प्रसारक सीसीटीभीका अनुसार तिब्बतको जिरोङ काउन्टीमा बेपत्ता हुनेको संख्या बिहीबार ५५८ पुगेको थियो। तीमध्ये २६० जना विदेशी नागरिक थिए। चीनतर्फ अहिलेसम्म पाँच जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ।
नेपाली उद्धार टोलीले हेलिकोप्टरमार्फत जीवित व्यक्तिको खोजी गर्नुका साथै दुर्गम सहर र उपत्यकामा सम्पर्कविहीन भएका हजारौँ मानिसका लागि अत्यावश्यक सामग्री पुर्याएका थिए। केही उद्धार टोलीले तालिमप्राप्त खोजी कुकुरसमेत प्रयोग गर्दै बाढीले बगाएर तल्लो भूभागमा पुर्याएका दर्जनौँ शव फेला पारेका थिए।
बेपत्ता तथा मृत्यु भएका आफन्तबारे जानकारी लिन ठूलो संख्यामा मानिसहरू त्यस क्षेत्रको सैनिक शिविरमा पुगेका थिए। सेनाको ब्यारेकभित्र शवहरू ल्याइएका थिए। उद्धार गरिएका व्यक्तिहरूको नामावली बाहिर टाँसिएको थियो।
विश्वभर बेपत्ता भएका आफन्तका परिवारजन आफ्ना प्रियजनको अवस्थाबारे जानकारी पाउन व्यग्र बनेका छन्।
मेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेपाललाई अमेरिकाले सहयोगको प्रस्ताव गरेको बताएका छन्।
‘यस्तो दृश्य यसअघि कसैले देखेको छैन। अत्यन्त शक्तिशाली, बलिया र बलियो बनाइएका भवनहरू दाँत कोट्याउने सिन्काजस्तै बगे’, ट्रम्पले भने, ‘यो अत्यन्त भयानक घटना हो। हामी सहायता पठाउँदै छौँ र नेतृत्वसँग कुरा गरेका छौँ। उनीहरूलाई आवश्यक पर्ने जुनसुकै सहयोग उपलब्ध गराउने जानकारी दिएका छौँ।’
विभिन्न देशबाट सहयोगका प्रस्ताव आइरहे पनि नेपालले खोज तथा उद्धार अभियानमा अन्य देशको सहयोग आवश्यक नरहेको जनाएको छ।
दक्षिण कोरियाको द्रुत उद्धार टोली यसअघि नै काठमाडौँ आइपुगेको भए पनि नेपाली सरकारले विदेशी उद्धार टोलीलाई परिचालन गर्ने योजना अझै नबनाएकाले उक्त टोलीलाई खटाउन नसकिएको सोलस्थित विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ।
भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, जापान, दक्षिण कोरिया, श्रीलंका र बंगलादेशले आफ्ना खोज तथा उद्धार टोली परिचालन गर्न अनुमति दिन नेपाल सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।
