हिमाल प्रेस 
फाइल तस्बिर
काठमाडौँ- इरानले होर्मुज स्ट्रेटमा प्रवेश गर्न खोजिरहेको अमेरिकी पानीजहाजमाथि आफूले आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य तनाव बढिरहेका बेला इरानले यस्तो दाबी गरेको हो।
इरानका अनुसार अमेरिकी पानीजहाज होर्मुज स्ट्रेट प्रवेश गर्न खोजेपछि त्यसलाई लक्षित गरी आक्रमण गरिएको थियो। तर, इरानको उक्त दाबीलाई अमेरिकाले तत्काल पुष्टि गरेको छैन।
यो घटना अमेरिकी सेनाले इरानी तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गरेको जनाएको एक दिनपछि भएको हो। अमेरिकी सेनाका अनुसार आफ्ना नौसैनिक युद्धपोतलाई लक्षित गरी गरिएको मिसाइल आक्रमणको जवाफमा ती तेल ट्यांकरमाथि कारबाही गरिएको थियो।
फेरि चर्कियो अमेरिका-इरान तनाव
अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो युद्ध फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि सुरु भएको थियो। जुन महिनामा युद्धविराम घोषणा भए पनि दुवै पक्षबीच पूर्ण रूपमा शान्ति कायम हुन सकेन। त्यसयता छिटपुट सैन्य गतिविधि जारी रहँदै आएको थियो।
करिब एक महिनाको तुलनात्मक शान्तिपछि गत साता अमेरिका र इरानबीच पुनः आक्रमण सुरु भएको हो। पछिल्लो तनावमा होर्मुज स्ट्रेट र त्यस आसपासका इरानी क्षेत्रसमेत प्रभावित भएका छन्।
यसै क्रममा दक्षिणी इरानमा अमेरिकी बमबारी हुँदा साताको सुरुवातमा कम्तीमा पाँच जनाको मृत्यु भएको एपीले जनाएको छ।
सैन्यसँगै आर्थिक दबाब बढाउँदै अमेरिका
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इरानमाथि सैन्य कारबाहीसँगै आर्थिक दबाब पनि बढाइरहेको देखिएको छ।
होर्मुज स्ट्रेटमा हुने आक्रमणको जवाफमा अमेरिकाले सैन्य कदम चालिरहेको छ भने इरानसँग सम्बन्धित आर्थिक कारोबार गर्ने विदेशी वित्तीय संस्थामाथि प्रतिबन्ध लगाउने नीति पनि अघि बढाएको छ।
अर्कोतर्फ, इरानका नयाँ वरिष्ठ नेताहरूले अमेरिकी दबाबसामु नझुक्ने संकेत दिएका छन्। लामो समयदेखि अमेरिकी प्रतिबन्धको सामना गर्दै आएको इरानले विभिन्न माध्यमबाट प्रतिबन्ध छल्दै आफ्नो तेल अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बिक्री गर्दै आएको छ।
तेल निर्यातमा ‘स्याडो फ्लीट’ को प्रयोग
प्रतिबन्धका बाबजुद तेल निर्यात जारी राख्न इरानले ‘स्याडो फ्लीट’ अर्थात् प्रतिबन्ध छल्दै तेल ढुवानी गर्ने जहाजहरूको नेटवर्कमा समेत निर्भर हुँदै आएको छ।
अमेरिकी प्रतिबन्ध र दबाबका कारण इरानको अर्थतन्त्रमा चुनौती बढे पनि तेल बिक्रीबाट आम्दानी कायम राख्ने प्रयास तेहरानले जारी राखेको छ।
विश्वको प्रमुख ऊर्जा तथा व्यापारिक मार्गमध्ये एक रहेको होर्मुज स्ट्रेट बढ्दो सैन्य तनावले विश्वव्यापी तेल आपूर्ति र ऊर्जा बजारमा समेत असर पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
आणविक कार्यक्रम पनि विवादको मुख्य विषय
अमेरिका र इरानबीचको तनावको प्रमुख कारणमध्ये इरानको आणविक कार्यक्रम पनि हो। यही विषयलाई लिएर दुई देशबीच लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ।
जुन महिनाको मध्यतिर अमेरिका र इरानले एउटा समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्दै आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी विषयमा वार्तामार्फत समाधान खोज्ने प्रयास गरेका थिए। तर, उक्त वार्ता चाँडै नै भंग भएको एपीले जनाएको छ।
पछिल्लो समय होर्मुज जलडमरूमा बढेको सैन्य गतिविधि, इरानमाथिको आर्थिक दबाब र तेल आपूर्तिमा देखिएको जोखिमले अमेरिका-इरान तनावलाई थप जटिल बनाएको छ।
