विश्वकप कसले जित्छ?

विश्वकप कसले जित्छ? यो प्रश्न प्राय: यस्तो रूपमा सोधिन्छ, मानौँ कुनै वास्तविक फुटबल विशेषज्ञ वा तथ्यांक विश्लेषकले यसको सही उत्तर दिनैपर्छ। वास्तविकता के हो भने यसको उत्तर दिन सकिँदैन। अहिलेका प्रमुख दाबेदार फ्रान्स र स्पेन पनि सजिलै पराजित हुन सक्छन्। फुटबल विश्वकप खेलकुदकै सबैभन्दा अनिश्चित प्रतियोगितामध्ये एक हो। यहाँ गर्न सकिने कुरा भनेको केही सम्भावित प्रवृत्ति औँल्याउनु मात्र हो।

अन्य खेलभन्दा फुटबलमा अन्डरडग (कमजोर मानिएको टोली) ले जित्ने सम्भावना बढी हुन्छ। सन् २००६ मा लस आलामोस नेसनल ल्याबोरेटरीका एली बेन-नाइम तथा अन्य भौतिकशास्त्रीहरूले एक शताब्दीभन्दा बढीका खेल परिणामको अध्ययन गर्दा इङ्लिस फुटबलमा अन्डरडगले ४५ प्रतिशत खेल जितेको पाइएको थियो।

तुलना गर्दा बास्केटबल र अमेरिकी ग्रिडआयरन फुटबलमा यो दर करिब ३६ प्रतिशत मात्र थियो। यसको मुख्य कारण फुटबलमा गोलको कमी हो। कमजोर टोलीले पूरै खेल रक्षात्मक खेल्दै एकपटक भाग्यले साथ दियो भने जित्न सक्छ। अन्य खेलमा धेरै आक्रमण हुने भएकाले बलिया टोलीले क्षति पूर्ति गर्न सक्छन्।

तर लिग प्रणालीमा जहाँ ३८ खेल जति खेलिन्छ- सबैभन्दा बलियो टोली (प्रायः उच्च तलब भएको टोली) शीर्ष स्थानमा पुग्ने सम्भावना बढी हुन्छ।

विश्वकपको संरचना भने अनिश्चितता बढाउने खालको हुन्छ। यसपटक पाँच चरणका नकआउट खेल हुन्छन्, फाइनलसहित। यीमध्ये धेरै खेल एक गोल वा पेनाल्टी सुटआउटबाट निर्णय हुन्छन्, जसले भाग्यको भूमिका बढाउँछ।

सफलता पूर्वानुमान गर्न सकिने केही ऐतिहासिक ढाँचा पनि छन्। तीमध्ये एक हो भूगोल। सन् २००६ पछि विश्वकपको शीर्ष तीन स्थान (पहिलो, दोस्रो वा तेस्रो) मा पुगेका देशमध्ये एकबाहेक सबै युरोपेली छन्। तीमध्ये ६ पश्चिमी युरोपबाट छन् भने क्रोएसिया पूर्वी युरोप नजिकको क्षेत्रबाट आएको हो।

फुटबललाई स्पेसको खेल मानिन्छ- बल हुँदा मैदान फैलाउने र नहुँदा संकुचित गर्ने। यसमा युरोपेली टोलीहरू बढी कुशल देखिन्छन्। यस अवधिमा युरोपबाहिरबाट लियोनेल मेस्सीको अर्जेन्टिनाले मात्र उनीहरूको बराबरी गर्न सकेको छ। त्यसैले बलियो पूर्वानुमान पश्चिमी युरोपेली विजेता नै हुने देखिन्छ।

किलियन एमबाप्पेको नेतृत्वमा फ्रान्स मुख्य दाबेदार देखिन्छ। पछिल्ला सात विश्वकप फाइनलमध्ये चारमा पुगेको फ्रान्सले दुई जित र दुई हार (दुवै पेनाल्टीमा) भोगेको छ। फ्रान्स फिफा वरीयतामा शीर्ष स्थानमा छ। फ्रान्सेली आक्रमण पंक्तिमा उस्मान डेम्बेले, माइकल ओलिसे र रायन चेरकीजस्ता खेलाडी भएकाले धेरै स्रोतबाट गोल गर्न सक्छन्।

स्पेन यस शताब्दीको सबैभन्दा बलियो फुटबल राष्ट्र मानिन्छ। स्पेन फिफा वरीयतामा फ्रान्सभन्दा थोरै मात्र पछाडि छ। सन् २००२ देखि २०२५ बीच स्पेनी क्लब र राष्ट्रिय टोलीले खेलेका सबै २७ फाइनल जितेका थिए। तर उनीहरूका मुख्य खेलाडी १८ वर्षीय लामिन यमाल चोटका कारण समस्यामा छन्, जसले टोलीको तयारीमा असर पार्न सक्छ।

इङ्ल्यान्ड, ब्राजिल र पोर्चुगल फ्रान्स र स्पेनभन्दा केही तल छन्।

हालका विश्व विजेता अर्जेन्टिना हो। उसका लागि अहिलेको अवस्था प्रायः चुनौतीपूर्ण मानिन्छ। अर्जेन्टिना पुराना खेलाडीमाथि धेरै निर्भर छन्। लियोनल मेस्सी अझै उत्कृष्ट खेलाडी भए पनि ३९ वर्ष पुग्न लागेका छन्। उनी शारीरिक थकान र चोटसँग संघर्ष गरिरहेका छन्। त्यसैले अर्जेन्टिनी टोलीको प्रदर्शन कमजोर देखिएको छ।

अफ्रिका, एसिया वा उत्तरमध्य अमेरिकाजस्ता अन्डरडग क्षेत्रबाट विजेता आउन सक्ने कल्पना गरिन्छ, तर सम्भावना कम देखिन्छ। जापान भने युरोपेली टोलीविरुद्ध लगातार नहार्ने एक सम्भावित दाबेदार मानिएको छ।

अन्ततः आयोजक देशहरूको इतिहास पनि अब कमजोर देखिन्छ- यस शताब्दीमा कुनै पनि आयोजक फाइनलसम्म पुगेका छैनन्। कुनै डार्क हर्स टिमले जित्न सक्छ भने त्यो नर्वे हुन सक्छ- बलियो क्षेत्रबाट आएका र एर्लिङ हालान्डको गोलशक्तिले सुसज्जित।

विश्वकपको सबैभन्दा ठूलो निष्कर्ष भनेकै यो हो- कसैले पनि निश्चित रूपमा भन्न सक्दैन। जस्तो कि हलिउड लेखक विलियम गोल्डम्यानले फिल्मबारे भनेका थिए- कसैलाई पनि केही थाहा हुँदैन। फाइनान्सियल टाइम्सबाट