चीन-अमेरिका सम्बन्धको भविष्य कस्तो होला?

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प राष्ट्रपति सी चिनफिङको निमन्त्रणामा चीनको राजकीय भ्रमणका लागि बुधबार बेइजिङ पुगेका छन्। गत अक्टोबरमा बुसानमा भएको भेटवार्तापछि दुई देशका नेताहरूबीचको यो अर्को प्रत्यक्ष भेट हो। विगत नौ वर्षमा अमेरिकी राष्ट्रपतिबाट भएको यो पहिलो चीन भ्रमण हो।

राष्ट्रपति सी र राष्ट्रपति ट्रम्पले चीन-अमेरिका सम्बन्ध, विश्वशान्ति र विकासका प्रमुख विषयहरूमा गहन विचार आदानप्रदान गर्नुहुनेछ। ऐतिहासिक मानिएको यस भेटमा दुई नेताहरूले पुन: हात मिलाएर एउटा नयाँ र कोसेढुंगा साबित हुने प्रस्थान बिन्दुको संकेत गरेको छ।

चीन र अमेरिकाका राष्ट्राध्यक्षहरूबीचको यो भेटप्रति ठूलो अपेक्षा गरिएको छ। यी दुई देशले विश्वको कुल आर्थिक उत्पादनको एक-तिहाईभन्दा बढी, विश्वको जनसंख्याको झन्डै एक-चौथाई र विश्वव्यापी व्यापारको लगभग पाँचौँ हिस्सा ओगट्छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्य र विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रका रूपमा चीन-अमेरिकाबीचको स्थिर सम्बन्धले अन्तर्राष्ट्रिय परिदृश्यमा थप निश्चितता ल्याउँछ। यी दुई देशको सम्बन्ध परम्परागत अर्थमा द्विपक्षीय सम्बन्ध मात्र होइन; यो विश्वशान्ति, आर्थिक वृद्धि, औद्योगिक र आपूर्ति शृंखलाको स्थिरताका साथै वैश्विक शासनको दिशालाई प्रभाव पार्ने एक प्रमुख चर पनि हो।

विशेष गरी हालको बढ्दो विश्वव्यापी उथलपुथलका बीच, अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय बेइजिङबाट सकारात्मक समाचार सुन्न आतुर छ र दुई नेताले आगामी समयका लागि द्विपक्षीय सम्बन्धको सही मार्ग तय गर्ने अपेक्षा राखेको छ। स्थिर चीन-अमेरिका सम्बन्ध यी दुई देशले विश्वलाई प्रदान गर्ने एक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक विषय पनि हो।

विश्वले यति उच्च अपेक्षा किन राखेको छ त? यसको मूलभूत कारण यो हो कि चीन-अमेरिका सम्बन्धलाई रणनीतिक मार्गदर्शन प्रदान गर्न ‘राष्ट्राध्यक्ष कूटनीति’ को भूमिका अपरिहार्य छ। वर्षौँदेखि चीन-अमेरिका सम्बन्धले धेरै आँधीबेहरीहरू झेलेको छ। कहिलेकाहीँ त निकै उथलपुथल पनि भयो तापनि यसले निरन्तर रूपमा समग्र गतिशील स्थिरता कायम राखेको छ, जुन सानो उपलब्धि होइन।

आज दुवै पक्षबीचको संवाद पहिलेभन्दा बढी समान, सञ्चार थप व्यावहारिक र सीमाहरू स्पष्ट छन्, जसले लचिलोपनका माध्यमबाट द्विपक्षीय सम्बन्धमा नयाँ अध्याय सिर्जना गर्ने क्षमता देखाउँछ। यो मौलिक रूपमा राष्ट्राध्यक्ष कूटनीतिको ‘कम्पास’ र ‘एंकर’ भूमिकाद्वारा सम्भव भएको हो, जसले आँधीबेहरीका बीचमा पनि चीन-अमेरिका सम्बन्धको मार्गलाई बारम्बार सही बाटोमा ल्याएको छ।

आजको विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण द्विपक्षीय सम्बन्धका रूपमा चीन-अमेरिका सम्बन्धले धेरै क्षेत्रहरूलाई समेट्छ र विभिन्न पक्षहरूलाई असर गर्छ; त्यसैले मतभेद र घर्षणहरू उत्पन्न हुनु स्वाभाविक हो। यद्यपि दुवै देशका सबै क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा यो आत्मविश्वास बढ्दै गएको छ कि दुवै पक्षले समान परामर्शका माध्यमबाट आफ्ना मतभेदहरू समाधान गर्नेछन्। यो आत्मविश्वास ठ्याक्कै संवेदनशील क्षणहरूमा राष्ट्राध्यक्ष कूटनीतिले प्रदान गरेको नेतृत्व र मार्गदर्शनबाट आएको हो, जसले स्थानीय उतारचढाव वा अचानक उत्पन्न हुने संकटका कारण द्विपक्षीय सम्बन्ध नियन्त्रण बाहिर नजाओस् भन्ने सुनिश्चित गर्दछ।

गत वर्षदेखि भन्सारका मुद्दाहरूले विश्वलाई त्रसित बनाएको छ र चीन-अमेरिका सम्बन्धले कडा परीक्षाको सामना गरेको छ। तैपनि दुई राष्ट्राध्यक्षहरूबीच भएको सहमतिको मार्गदर्शनमा, दुवै पक्षका आर्थिक र व्यापारिक टोलीहरूले हालसम्म सात चरणको परामर्श गरिसकेका छन्, जसले निरन्तर रूपमा सहमति निर्माण, मतभेद व्यवस्थापन र सहयोग विस्तार गरिरहेका छन्।

गत अक्टोबरमा बुसानमा सी र ट्रम्पबीच भएको भेटघाटयता चीन-अमेरिका सम्बन्धले सामान्यतया स्थिर र सकारात्मक गति कायम राखेको छ, जसलाई दुवै देश र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले व्यापक स्वागत गरेका छन्। ७ नोभेम्बर २०२४ मा राष्ट्रपति सीले नवनिर्वाचित राष्ट्रपति ट्रम्पलाई पठाएको बधाई सन्देशदेखि गणना गर्दा, दुई नेताबीच ६ पटक टेलिफोन वार्ता र एक पटक प्रत्यक्ष भेट भइसकेको छ।

राष्ट्राध्यक्ष कूटनीतिले चीन-अमेरिका सम्बन्धको विशाल जहाजलाई तत्कालका चुनौतीहरूबाट जोगाउन मात्र मद्दत गरेको छैन, बरु यसले दूरदर्शी रणनीतिक मार्गदर्शन प्रदान गर्दै द्विपक्षीय सम्बन्धको स्थिर र दीर्घकालीन विकासका लागि मार्गचित्र पनि तयार गरेको छ। दशकौँको चीन-अमेरिका अन्तरक्रियाका अनुभव र पाठहरूलाई आत्मसात् गर्दै राष्ट्रपति सीले दुई देशले आपसी सम्मान, शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व र विन-विन सहयोगलाई कायम राख्नुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन्।

राष्ट्रपति सीले चीनको विकास र पुनरुत्थान अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको अमेरिकालाई फेरि महान बनाउने दृष्टिकोणसँगसँगै जान सक्ने कुरा औँल्याएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले चीन र अमेरिका प्रमुख विश्वव्यापी समस्याहरू समाधान गर्न मिलेर काम गर्न सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार दुई राष्ट्राध्यक्षले चीन-अमेरिका सम्बन्धलाई अझ राम्रोसँग विकास गर्न सक्छन्।

सन् २०२६ मा चीनले आफ्नो १५औँ पञ्चवर्षीय योजनाको पहिलो वर्ष सुरु गर्दै छ भने अमेरिकाले आफ्नो स्वतन्त्रताको २५०औँ वार्षिकोत्सव मनाउँदै छ। राष्ट्राध्यक्ष कूटनीतिको रणनीतिक मार्गदर्शनमा सन् २०२६ चीन र अमेरिका आपसी सम्मान, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र विन-विन सहयोगतर्फ अघि बढ्ने वर्ष मात्र नभई, नयाँ युगमा दुई देशबीच सह-अस्तित्वको सही मार्ग अन्वेषण गर्ने नयाँ ऐतिहासिक कोशेढुङ्गा बन्ने विश्वास मानिसहरूले गरेका छन्। चीन-अमेरिका सम्बन्धको भविष्य उज्ज्वल छ। ग्लोबल टाइम्सबाट