हिमाल प्रेस 
काठमाडौँ- नेपाल राष्ट्र बैंकले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) निर्देशिकाको मस्यौदा तयार गरी सुझावका लागि सरोकारवालाहरूलाई वितरण गरेको छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले आफ्नो सञ्चालनलाई सुव्यवस्थित गर्न र ग्राहक सेवा सुधार गर्नका लागि एआई उपकरणहरू अपनाउँदै जाँदा केन्द्रीय बैंकले वित्तीय क्षेत्रमा एआईको प्रयोगलाई नियमन गर्न लागेको हो।
निर्देशिकाको उद्देश्य वित्तीय प्रणालीभरि एआईको सुरक्षित, पारदर्शी र जिम्मेवार प्रयोग सुनिश्चित गर्नु रहेको केन्द्रीय बैंकले जनाएको छ। डिजिटल प्रविधिले सबै क्षेत्रमा सेवा प्रवाह द्रुत परिवर्तन गरिरहेको छ।
प्रस्तावित निर्देशिका वाणिज्य बैंकहरू, विकास बैंकहरू, वित्त कम्पनीहरू, लघुवित्त संस्थाहरू, नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंक र भुक्तानी प्रणाली सञ्चालकहरू, सेवा प्रदायकहरूलगायत एनआरबीद्वारा नियमन गरिएका सबै संस्थाहरूका लागि तयार गरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार निर्देशिकाको उद्देश्य वित्तीय स्थायित्व र संस्थागत लचिलोपनको सुरक्षा गर्दै सञ्चालन दक्षता, नवप्रवर्तन र ग्राहक अनुभव बढाउनका लागि एआई उपकरणहरूको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्नु रहेको छ।
निर्देशिकामा ग्राहकको अधिकार र डेटाको गोपनीयता सुरक्षित गर्नका लागि इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाहरूको एआईद्वारा सञ्चालित निर्णयहरू पारदर्शी, व्याख्या गर्न सकिने, निष्पक्ष र जवाफदेही रहनुपर्ने उल्लेख छ।
निर्देशिकाअनुसार इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाहरूले एकीकृत सुशासन ढाँचासहितको विस्तृत एआई रणनीतिको विकास गर्नुपर्छ। यसमा एआई मोडेलहरूको सुरक्षित विकास, परिचालन र अनुगमनलाई मार्गदर्शन गर्न विस्तृत नीति, प्रक्रिया र आन्तरिक नियन्त्रण समावेश हुनुपर्छ। साथै एआई प्रणालीहरूले अवरोधका बेला महत्त्वपूर्ण सेवाहरू कायम राख्न सक्छन् र त्रुटिहरू पत्ता लगाउन र सञ्चालन पुनर्स्थापना गर्न सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ।
केन्द्रीय बैंकले इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाहरूलाई एआई सञ्चालनमा साइबर जोखिमलगायतका विभिन्न समस्या न्यूनीकरण गर्न आग्रह गरेको छ। यी विषय सम्बोधन गर्न, सबै इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाहरूले आफ्नो बृहत् जोखिम व्यवस्थापन संरचनाको अंशका रूपमा एआई-सम्बन्धित जोखिम सहिष्णुता परिभाषित गर्न र स्पष्ट रूपमा तोकिएको भूमिका र जिम्मेवारीसहितको बलियो सुशासन संयन्त्र स्थापना गर्न आवश्यक रहेको निर्देशिकामा उल्लेख छ।
अनुगमन प्रणाली बलियो बनाउनका लागि निर्देशिकाले सूचीबद्ध संस्थाहरूलाई रणनीति र जोखिम निरीक्षण मार्गदर्शन गर्नका लागि विभिन्न क्षेत्रमा व्यक्तिको संलग्नतामा एआई सञ्चालक समिति स्थापना गर्नुपर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ। समितिमा प्रविधि र एआई-सम्बन्धित जोखिमहरूमा विशेषज्ञता भएका व्यक्तिहरू समावेश हुनुपर्नेछ। एआई ढाँचालाई सञ्चालक समितिले अनुमोदन गर्नुपर्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
