हिमाल प्रेस 
काठमाडौँ- भारतले विश्वका कुल जलीय जीव उत्पादनको ९ प्रतिशत हिस्सा उत्पादन गरेको छ। यससँगै भारत चीनपछि विश्वको दोस्रो ठूलो माछा उत्पादक देश बनेको छ। विश्व खाद्य तथा कृषि संगठन(एफएओ) को स्टेट अफ वर्ल्ड फिसरिज एन्ड एक्वाकल्चर २०२६ प्रतिवेदनमा चीनमा धेरै माछा उत्पादन हुने विवरण उल्लेख छ।
एफएओका अनुसार भारतले आन्तरिक जलस्रोतबाट माछा उत्पादनमा पनि विश्वमै अग्रता हासिल गरेको छ। भारतले नदी, ताल तथा अन्य मिठो पानीका स्रोतहरूबाट २२ लाख टन माछा उत्पादन गरेको छ। यो बंगलादेशमा उत्पादन भएको १४ लाख टन उत्पादनभन्दा बढी हो।
एक्वाकल्चर (माछापालन) का क्षेत्रमा पनि भारत विश्वको दोस्रो ठूलो उत्पादक बनेको छ।
चीन, इन्डोनेसिया, भियतनाम र बंगलादेशसँगै भारत ती पाँच देशहरूको समूहमा पर्छ, जसले विश्वका कुल जलीय जीव उत्पादनको ८२ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन्। यी तथ्यांकहरू विश्वव्यापी मत्स्य तथा एक्वाकल्चर उत्पादन २३ करोड ५० लाख टन पुगेर कीर्तिमान कायम भएका बेला सार्वजनिक गरिएको हो।
यसमध्ये १९ करोड ५० लाख टन जलीय जीव र चार करोड टन शैवाल उत्पादन भएको थियो। यो सन् २०२२ को तुलनामा ५.२ प्रतिशतले बढी हो।
जैविक रूपमा समातिने समुद्री माछाको भण्डार (स्टक) सन् २०२१ मा ६४.५ प्रतिशत रहेकोमा सन् २०२३ मा घटेर ६२.४ प्रतिशतमा झरेको छ।
एफएओले यो गिरावटको एउटा कारण मूल्यांकन पद्धतिमा गरिएको परिवर्तनलाई मानेको छ। एफएओद्वारा अनुगमन तथा मूल्यांकन गरिएका माछा भण्डारबाट समातिएको कुल माछामध्ये ७२.६ प्रतिशत हिस्सा व्यवस्थित स्टकबाट आएको थियो।
यसले ठूला व्यावसायिक माछा मार्ने गतिविधिको व्यवस्थापन तुलनात्मक रूपमा प्रभावकारी रहेको देखाउँछ। समग्र प्रवृत्तिले भने विश्वव्यापी रूपमा जलीय खाद्य पदार्थको माग निरन्तर बढिरहेका बेला चेतावनीको संकेत पनि दिएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार कुल जलीय जीव उत्पादनको करिब ६७ प्रतिशत हिस्सा समुद्री जलबाट प्राप्त भएको थियो, जसलाई प्राकृतिक स्रोतबाट माछा समात्ने (क्याप्चर फिसरिज) र एक्वाकल्चरबीच बाँडिएको थियो। बाँकी ३३ प्रतिशत उत्पादन आन्तरिक जलस्रोतबाट आएको थियो, जसमा एक्वाकल्चरको योगदान सबैभन्दा ठूलो छ।
प्रतिवेदनले पानीमा बस्ने जीवजन्तुको कुल उत्पादनको ९० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा मानव उपभोगका लागि प्रयोग हुने अपेक्षा गरिएको जनाएको छ। सन् २०२३ मा प्रति व्यक्ति जलीय खाद्य पदार्थको औसत उपलब्धता २१.१ किलोग्राम रहेकोमा सन् २०२४ मा प्रारम्भिक अनुमानअनुसार बढेर २१.३ किलोग्राम पुगेको छ।
एसियामा यसको उपलब्धता सबैभन्दा बढी छ, जहाँ प्रतिव्यक्ति वार्षिक २६.३ किलोग्राम रहेको छ। अफ्रिकामा यो औसत ९.१ किलोग्राम छ भने उत्तर अमेरिका, युरोप र ओसिनियामा २० देखि २२ किलोग्रामबीच छ। ल्याटिन अमेरिका तथा क्यारिबियन क्षेत्रमा भने यो १०.१ किलोग्राम मात्र छ।
