रसुवा बाढीपछि २० बढी शवको स्थान संकेत दिने एपीएफकी कुकुर ‘साम्बा’

काठमाडाैँ- यही भदौ १० गते भीषण बाढीले घरहरू पुरिएका र बस्ती नै बगाएका रसुवामा सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल (एपीएफ) की स्निफर कुकुर ‘साम्बा’ ले करिब दुई सातादेखि भग्नावशेषमुनि पुरिएका शवहरूको खोजीमा उद्धार टोलीलाई सघाइरहेकी छन्।

डेढ वर्षीया ल्याब्राडोर प्रजातिकी साम्बा जिल्लाका सबैभन्दा प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार टोलीसँगै खटिएकी हुन्। एपीएफका हवल्दार सीताराम कोइरालाका अनुसार उनले हालसम्म करिब २० वटा बढी शवको स्थान पहिचान गर्न सहयोग गरिसकेकी छिन्।

‘जमिनमुनि केहीको गन्ध भेट्टाएपछि उनले तालिमअनुसार भुक्दै संकेत गर्छिन्,’ कोइरालाले भने। साम्बाले आफैँ शव निकाल्ने होइन। उनको काम भग्नावशेषमुनि के छ भन्ने पत्ता लगाएर उद्धार टोलीलाई संकेत गर्नु हो। उनले सम्भावित स्थान देखाएपछि उद्धारकर्मीहरूले उत्खनन सुरु गर्छन्।

एपीएफले साम्बालाई तीन महिनाकी हुँदा भारतबाट नेपाल ल्याएको थियो। उनलाई खोज तथा उद्धार कार्यका लागि स्निफर कुकुरका रूपमा विशेष तालिम दिइएको हो।

नेपाली राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीकी चर्चित स्ट्राइकर तथा नेपाल एपीएफ क्लबकी खेलाडी सावित्रा भण्डारी ‘साम्बा’ को सम्मानमा उनको नाम राखिएको थियो। अहिले भने साम्बाले आफ्नै पहिचान स्थापित गरिसकेकी छिन्।

‘उनी निकै चञ्चल स्वभावकी कुकुर हुन्,’ कोइरालाले भने, ‘ह्यान्डलरले माया गरे वा सुम्सुम्याए भन्ने उनले बुझ्छिन् र त्यसअनुसार प्रतिक्रिया दिन्छिन्।’

यस्ता स्निफर कुकुरलाई संरचना वा भग्नावशेषमुनि पुरिएका मानिसको गन्ध पहिचान गरी तालिमअनुसार व्यवहारमार्फत ह्यान्डलरलाई जानकारी गराउने अभ्यास गराइन्छ।

एपीएफले विनाशकारी बाढी आएको भोलिपल्ट आफ्नो के-९ युनिटबाट साम्बासहित एक जर्मन शेफर्ड र एक ककर स्पानियललाई रसुवातर्फ पठाएको थियो। साम्बा त्यसयता घटनास्थलमै खटिरहेकी छन् भने अन्य दुई कुकुर हाल नुवाकोटस्थित एपीएफ कार्यालयमा रहेका छन्।

भदौ १७ गते कोइरालासहितको टोलीले साम्बालाई रसुवाको सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमध्ये एक तिमुरेमा लगेको थियो। त्यसपछि सम्भावित रूपमा मानिस पुरिएको आशंका गरिएका विभिन्न स्थानमा उनलाई परिचालन गरिएको थियो।

‘टिमुरे क्षेत्रमा मात्रै उनले करिब २० बढी शव रहेको स्थान देखाउन सहयोग गरिन्,’ कोइरालाले भने।

के-९ क्लबमा रहँदा साम्बाका लागि विशेष आहारको व्यवस्था गरिएको भए पनि अहिले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा भने उनलाई मुख्यतः पेट फुड खुवाइँदै आएको कोइरालाले बताए।

उत्तरी लाङटाङ लिरुङ हिमालको ढल्कोबाट खसेको ढुंगा-हिमपहिरोका कारण आएको भोटेकोशी बाढीमा हालसम्म एक हजार तीन सय ५० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भइसकेको छ भने करिब पाँच हजार जना अझै बेपत्ता छन्।

बाढीले भोटेकोशी र त्रिशूली नदी प्रणाली हुँदै ठूलो परिमाणमा पानी, हिलो, ढुंगा र भग्नावशेष बगाउँदै तलका बस्तीमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको थियो।

त्यसबाट घर, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य अत्यावश्यक पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको छ।